San-Pauluda sobiq prezident Jair Bolsonaro oilasi Braziliya siyosatida yana kuchli mavqega ega bo‘lmoqda. 2018-yilda prezidentlikka saylangan sobiq armiya kapitani Jair Bolsonaro 2022-yilgi saylov natijalarini bekor qilishga uringani uchun 27 yilga qamoq jazosiga hukm qilindi. 2023-yilda esa sud uning siyosiy lavozimni suiiste’mol qilganini aniqlab, sakkiz yil davomida davlat lavozimlarini egallash huquqidan mahrum qildi. Hozirda u ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishi taqiqlangan, oxirgi posti 2025-yil iyulida chop etilgan.
Shunga qaramay, Bolsonaro oilasi kuchli siyosiy sulola yaratishga muvaffaq bo‘ldi va oktyabr oyida bo‘lib o‘tadigan prezidentlik saylovida hokimiyatga qaytish arafasida turibdi. Uning to‘ng‘ich o‘g‘li, 45 yoshli senator Flavio Bolsonaro so‘rovlarda chap qanot prezident Luiz Inasio Lula da Silva bilan deyarli teng natija ko‘rsatmoqda. Datafolha agentligining 24-sentabr kuni e’lon qilgan so‘roviga ko‘ra, Lula ikkinchi turda 47 foiz, Flavio esa 45 foiz ovoz olgan, bu farq xatolik chegarasida. Boshqa sotsiologik agentliklar esa yanada kichik farqni prognoz qilmoqda.
Flavio ham otasi kabi korrupsiya janjallari va tergovlarga duch kelgan. Ammo ekspertlarning fikricha, Bolsonaro oilasi siyosiy kuch sifatida saqlanib qolishga Lula va uning Ishchilar partiyasiga (PT) qarshi yillar davomida to‘plangan norozilik hissi tufayli erishdi. «Lula va PTga nisbatan haddan tashqari e’tibor bor, chunki ko‘plab konservatorlar ularni korrupsiyada ayblashadi», — deydi «Demokratiyani tekshirish instituti» siyosatshunosi Paulo Roberto Souza. Tahlilchilarga ko‘ra, Bolsonaro oilasining saylovdagi kuchi qattiq tarafdorlar bazasidan kelib chiqmaydi, chunki bolsonaristlar Braziliya elektoratining atigi 15-25 foizini tashkil qiladi. Buning o‘rniga, «antipetismo» — Lula harakatiga qarshi dushmanlik tendensiyasi oilaning siyosiy yuksalishiga turtki bermoqda.
Jair Bolsonaro «antipetismo»ni ixtiro qilmagan, ammo 2018-yilda prezidentlikka da’vogar sifatida maydonga chiqib, bu harakatga siyosiy shaxs bag‘ishladi. Medley Advisors tahlilchisi Mario Serjio Limaning so‘zlariga ko‘ra, u «anti-PT kayfiyatini o‘z shaxsida mujassamlashtira oldi». Lima Flavio ham oktyabr saylovida Lulaga qarshi kurashda shu to‘lqindan foyda olishini prognoz qilmoqda. «PTga qarshi bo‘lgan har bir kishi uchun Flavio yoki Bolsonaro familiyasini olib yurgan har qanday nomzodga ovoz berish oson, chunki Jair Braziliya jamiyatida allaqachon mavjud bo‘lgan tuyg‘uni o‘zida ifodalay oldi», — deydi Lima.
Jair Bolsonaroning to‘rt o‘g‘li ham siyosatga kirishgan. Oktyabr saylovida ikkinchi o‘g‘li Karlos Senatga, kenja o‘g‘li Jair Renan Deputatlar palatasiga nomzod. Uchinchi o‘g‘li Eduardo 2025-yilda AQShga ko‘chib, otasining sud ishida yordam so‘rab prezident Donald Trampga lobbichilik qilmoqchi bo‘ldi. Dekabrda u qatnashmaganligi sababli kongressdagi o‘rnini yo‘qotdi, iyunda esa Braziliya sudi Edvardoning harakatlarini noqonuniy xorijiy aralashuv deb topdi. Sobiq birinchi xonim Mishel Bolsonaro ham konservativ evangelist xristianlar orasida katta obro‘ga ega. 2026-yil saylov arafasida Mishel o‘ng qanot prezidentlikka nomzod sifatida ko‘rilgan edi, ammo dekabrda Jair qamoqdan turib o‘g‘li Flavioni qo‘llab-quvvatladi.
«Folha de Sao Paulo» gazetasi sharhlovchisi Fabio Zanini Bolsonaro oilasini «disfunksional oila» deb ta’riflaydi: «Ular tez-tez o‘zaro janjallashadilar». Ammo ularning turli siyosiy faoliyati Braziliya siyosatining turli sohalarida ta’sirga ega «franshiza» yaratdi. Flavio saylovoldi kampaniyasida otasining obrazini takrorlashga harakat qilmoqda. Sentyabr boshida u otasi 2018-yilda pichoqlangan Juiz de Fora shahrida miting o‘tkazib, otasi boshlagan yo‘lni «tugatish» uchun qaytganini aytdi. Dastlab Flavio otasining vorisi hisoblanmasdi. Jair Bolsonaroning 27 yillik qamoq jazosidan so‘ng San-Paulu gubernatori Tarsisio de Freytas o‘ng qanotning yangi yetakchisi bo‘lishi mumkinligi haqida gapirilgan edi. Ammo Zaninining fikricha, Bolsonaro oilasiga qarshi chiqish Freytas uchun siyosiy o‘z joniga qasd qilish bo‘lardi, shuning uchun u Flavioni qo‘llashga majbur bo‘ldi.
Boshqa konservativ nomzodlar Flaviodan ancha orqada. Ronaldo Kaiado, Renan Santos va Romeu Zema kabi nomzodlar birgalikda 10 foizdan kam ovozga ega. Saylov ikkinchi turga o‘tishi kutilmoqda, chunki hech bir nomzod birinchi turda mutlaq ko‘pchilikni qo‘lga kirita olmaydi. AtlasIntel va Bloomberg sentyabr so‘roviga ko‘ra, respondentlarning 51,6 foizi Lulaga, 50,6 foizi Flavioya ovoz bermasligini bildirgan. Zanini «ikkala asosiy nomzod ham ishonchli emas» deydi. Konservativ saylovchilar uchun Flavioning asosiy afzalligi — «u Lulani yengishi mumkin bo‘lgan shaxs» sifatida ko‘rilishidir. Biroq saylovning so‘nggi haftalarida Flavioning prezidentlik ambitsiyalariga yangi to‘siq paydo bo‘ldi. Shu oy boshida Oliy sud Flavioning korrupsiya, pul yuvish va noqonuniy xalqaro pul o‘tkazmalari bo‘yicha tergov qilinayotganini tasdiqlovchi hujjatlarni e’lon qildi. Ish Flavioning Braziliya tarixidagi eng yirik firibgarlik sxemalaridan birini amalga oshirganlikda ayblanayotgan sobiq bankir Daniel Vorkaro bilan aloqalariga bog‘liq. Flavio ayblovlarni rad etib, tergovni siyosiy motivlangan deb atadi. Agar Flavio ayblovlardan o‘tib, prezidentlikka saylansa, Lima fikricha, uning g‘alabasi «bolsonarizmni Braziliya o‘ng qanotining so‘zsiz yetakchisi sifatida mustahkamlaydi». Ammo mag‘lubiyat ham oilaning o‘ng qanot ustidan nazoratini buzmasligi mumkin. «Agar u yutqazsa ham, kichik farq bilan bo‘ladi va saylovdan kuchayib chiqadi, ehtimol 2030-yilda yana nomzod bo‘ladi. Bu bolsonarizm uchun mag‘lubiyat bo‘ladi, ammo halokatli zarba emas», — deydi Zanini.
Source: www.aljazeera.com