Keniya yovvoyi tabiat xizmati (KWS) ma'lumotlariga ko'ra, janubiy Keniyadagi Amboseli milliy bog'i yaqinida so'nggi bir oy ichida 15 filning nobud bo'lishiga pomidor fermalarida ishlatiladigan pestitsidlar sabab bo'lgan.
KWS direktori Erustus Kanga Citizen TV telekanaliga bergan intervyusida, tana go'shtlaridan olingan namunalar tahlilida siyanid izlari topilganini aytdi. Siyanid qishloq xo'jaligida zararkunandalarga qarshi kurashda ishlatiladigan zaharli kimyoviy birikma bo'lib, brakonerlar tomonidan ham qo'llaniladi.
"Siyanid juda zaharli kimyoviy moddadir. Agar fillar siyanid iste'mol qilsa, ular bir-ikki kunga ham yashay olmaydi", dedi Kanga.
O'lim holatlari Amboseli milliy bog'i atrofidagi Kimana qo'riqxonasi va Kuku Group ranchosi hududida qayd etilgan. Bu hudud 392 kvadrat kilometrni tashkil etadi va qo'shni qo'riqxonalar bilan birga 1600 dan ortiq filga uy mezbonlik qiladi.
Kimana shahri pomidor yetishtirish bo'yicha yetakchi hisoblanadi va Route to Food Initiative tadqiqotchilari ilgari bu yerda siyanid moddasidan foydalanishni qayd etgan.
KWS veterinariya va tutish xizmatlari rahbari Isaak Lekoloolning aytishicha, Kimana qo'riqxonasida yashaydigan podaning bir a'zosining oshqozon tarkibida "ko'p miqdorda pomidor" topilgan, bu agrokimyoviy zaharlanishni ko'rsatadi.
Kanga bu ta'sir kengroq populyatsiyaga yetishi mumkinligidan ogohlantirdi, chunki chorva mollari ham fermalardan oziqlanishi mumkin. "Bizda echkilar, qoramollar bor. Agar bu siyanid haqiqatan ham tizimda bo'lsa, unda biz kattaroq ta'sirni ko'ramiz", dedi u.
Seshanba kuni KWS 24 iyundan 24 iyulgacha Amboselida fillarning o'limini tekshirayotganini e'lon qildi. O'n nafar fil o'limdan oldin qisman falajlik belgilarini ko'rsatgan va dastlabki sinovlar potentsial zaharli moddani aniqlagan.
Amboseli atrofidagi hududda faoliyat yurituvchi Big Life Foundation tashkiloti direktori Benson Leyian fil o'limlari tashvishli ekanini aytdi. "O'nlab yillar davomida jamoatchilikka asoslangan tabiatni muhofaza qilish tufayli Amboseli fil populyatsiyasi Afrikadagi eng yaxshi himoyalanganlardan biri va bu yerda fil brakonerligi deyarli yo'q qilingan. Qattiq qurg'oqchilik davridagi yo'qotishlardan tashqari, biz bir muncha vaqt davomida bunday fil o'limlari to'plamini ko'rmagan edik", dedi u.
Xalqaro hayvonlar farovonligi jamg'armasi (IFAW) o'limlarni "chuqur tashvishli" deb atadi va bu hodisa "ilm-fan, monitoring va hamkorlikdagi tabiatni muhofaza qilish sa'y-harakatlariga sarmoya kiritishni davom ettirishimiz kerakligini kuchaytiradi", dedi.
Keniyadagi fermerlar va chorvadorlar o'tmishda ekinlari va chorva mollarini yegan yovvoyi hayvonlardan o'ch olish uchun ularni zaharlagan. Zimbabveda brakonerlar suv havzalari va tuzli yalash joylariga siyanid qo'shib, o'nlab fillarni o'ldirgan.
Amboseli ekotizimi turizmdan katta daromad keltiradi, ammo so'nggi oylarda mahalliy rahbarlar bog'ni boshqarishni Kajiado okrugi hukumatiga topshirishni talab qilib, keskinlik kuchaygan. Shu oyning boshida sud okrug hukumatining bog'ni egallashini to'xtatgan edi.
Source: www.theguardian.com