Yaqin Sharqdagi strategik muhim bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi global energiya oqimlarini izdan chiqardi, neft narxlari oylar davomida keskin oshib, butun dunyo energiya bozorlariga ta’sir ko‘rsatdi.
Fors ko‘rfazidan minglab kilometr uzoqlikda, AQSh va Yevropada uy xo‘jaliklari narxlari keskin oshdi, shu bilan birga yirik neft kompaniyalari Eronga qarshi urushdan ulkan foyda ko‘rmoqda.
ExxonMobil, Chevron, Shell va BP kabi kompaniyalar urush davom etayotgan bir paytda, Qizil dengizda ham mojarolar kengaygan holda, milliardlab dollar foyda qilmoqda.
Xo‘sh, yirik neft kompaniyalari Eron urushidan qancha pul ishlab topdi? Ularning aksariyati ishlab chiqarishi va ta’minoti Hormuz bo‘g‘ozidan uzoqda joylashgan bo‘lsa-da, ular katta foyda ko‘rmoqda.
ExxonMobil: AQShning eng yirik neft kompaniyasi ikkinchi chorakda 14,5 milliard dollar daromad qildi, bu so‘nggi to‘rt yildagi eng yuqori choraklik foyda hisoblanadi. Uning natijalari Eron urushi fonida yuqori neft narxlari va mustahkamlangan qayta ishlash marjalari hisobiga ta’minlandi.
Chevron: AQShning ikkinchi yirik kompaniyasi ikkinchi chorakda 12 milliard dollar daromad qildi, bu olti yildagi eng yuqori choraklik foyda bo‘lib, tahlilchilar kutganidan ham yuqori bo‘ldi. Reuters ma’lumotlariga ko‘ra, yuqori global neft narxlari ham yuqori, ham quyi oqim operatsiyalarini kuchaytirdi.
Shell: Yevropaning eng yirik neft kompaniyasi bo‘lgan Britaniya-Gollandiya guruhi ikkinchi chorakda daromadini ikki baravar oshirib, deyarli 10 milliard dollarga yetkazdi va tahlilchilar kutganidan oshib ketdi.
TotalEnergies: Fransiya neft giganti ikkinchi chorakda daromadi 67 foizga oshdi, bu so‘nggi uch yildagi eng yaxshi chorak bo‘ldi. BP esa ikkinchi chorakda 5,73 milliard dollar foyda qildi, bu o‘tgan yilgi 2,35 milliard dollardan ikki baravar ko‘p.
Saudi Aramco: G‘arbiy neft kompaniyalaridan tashqari, dunyodagi eng yirik davlat neft ishlab chiqaruvchisi Saudi Aramco ham choraklik daromadini yillik 44 foizga oshirib, 32,69 milliard dollarga yetkazdi.
Kpler tahlilchisi Muyu Xu’ning ta’kidlashicha, 2026-yilning ikkinchi yarmida global neft narxi barrel uchun o‘rtacha 96,68 dollarni tashkil etdi, bu 2025-yilning birinchi choragidagi 78,38 dollardan sezilarli yuqori. Bu neft ishlab chiqaruvchilarga, ayniqsa Hormuz bo‘g‘ozidan foydalanmaydiganlarga katta foyda keltirdi.
Urushning ta’siri ko‘pchilik uchun qimmatga tushdi. AQShda benzin narxi gallon uchun o‘rtacha 4 dollardan oshdi, bu urushdan oldingi narxlardan 40 foizga yuqori. Buyuk Britaniyada esa benzin narxi litri uchun 160,85 pensga yetdi, dizel esa 180 pensdan oshdi.
EY prognozchilari, agar Hormuz bo‘g‘ozi kelgusi yilning o‘rtalariga qadar ochilmasa, Britaniya iqtisodiyoti 2027-yilda qisqarishi mumkinligini aytmoqda.
AQSh prezidenti Donald Trump yirik neft kompaniyalarining rekord daromadlariga g‘azab bilan munosabat bildirdi. U ExxonMobil va Chevron kompaniyalari “tanqislik tufayli juda ko‘p pul ishlayotganini” aytib, ular chakana narxlarni pasaytirishlari kerakligini ta’kidladi. “Ular jamoatchilikka buning bir qismini qaytarishlari kerak”, dedi Trump.
Source: www.aljazeera.com