Zambiya muxolifati 2026-yilgi umumiy saylovga Edgar Lungusiz kirib bormoqda. Sobiq prezident 2025-yil 5-iyun kuni Janubiy Afrikada vafot etgan. U yillar davomida muxolifatdagi eng yirik partiyalarni birlashtirgan va ularning qo‘llab-quvvatlashini ilhomlantirgan shaxs edi.
Lungu tarafdorlari uning siyosiy merosini egallash uchun kurashmoqda. Tonse Pamodzi Alliance endi Brian Mundubile’ni 2026-yilgi prezidentlik sayloviga nomzod qilib ko‘rsatdi. Mundubile va uning nomzodi Makebi Zulu Lunguning yaqin ittifoqchilari bo‘lgan. Tahlilchilar bu saylovda Lungu omili hali ham kuchli ekanini ta’kidlamoqda.
Siyosiy tahlilchi Neo Simutanyi’ning fikricha, Lunguning o‘limi muxolifat koalitsiyasida hal qilinmagan yetakchilik masalasini ochib qo‘ydi. "Uning rejasi bor edi, biroq vafotidan oldin o‘sha shaxsni e’lon qilish imkoniga ega bo‘lmadi", deydi u. Simutanyi’ning so‘zlariga ko‘ra, bu endi "PF yorlig‘isiz PF kampaniyasi" bo‘lib, bir nechta nomzodlar Lungu merosiga voris sifatida murojaat qilmoqda.
Lungu ta’siri ayniqsa Zambiyaning mis qazib olish markazi bo‘lgan Copperbelt mintaqasida sezilmoqda. Yosh yetakchi Agness Tembo’ning aytishicha, "Edgar Lunguning yo‘qligi muxolifatda, ayniqsa Patriotic Frontda katta bo‘shliq qoldirdi. U partiyani birlashtirib turgan edi". U muxolifatning parchalanishi Zambiyaning ko‘ppartiyaviy demokratiyasini zaiflashtirishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
Biroq barcha saylovchilar shaxslar hal qiluvchi rol o‘ynaydi deb hisoblamaydi. Copperbelt aholisi Richard Mwamba’ning fikricha, "bu saylov shaxslarga emas, balki natijalarga qaratilgan bo‘ladi — ish o‘rinlari, yashash narxi, konchilik, elektr energiyasi, yo‘llar va tovarlar narxi".
Tonse Pamodzi Alliance Bosh kotibi Celestine Mukandila muxolifat zaiflashgani haqidagi da’volarni rad etadi. "Prezident Lungu bir marta rejasi borligini aytgan edi. Bugun men tasdiqlashim mumkinki, o‘sha reja amalda", deydi u. "Biz Lungu prezidentning birlik chaqirig‘iga javob beramiz va Brian Mundubile’ni prezident etib saylash imkoniyatiga egamiz".
Tahlilchilar Zambiya muxolifati Janubiy Afrikada kuzatilgan muammoga duch kelayotganini ta’kidlamoqda. Masalan, Zimbabveda Morgan Tsvangirai vafotidan keyin muxolifat parchalangan edi. Zambiya 1991-yildan beri muntazam ko‘ppartiyaviy saylovlar o‘tkazib kelmoqda va mintaqadagi barqaror demokratiyalardan biri hisoblanadi. Bu yilgi saylov muxolifat partiyalari o‘z ta’sirini bir shaxsdan tashqariga kengaytira olishini ko‘rsatadi.
Lungu 2015-yilda prezident Michael Sata vafotidan keyin hokimiyatga kelgan, 2016-yilda qayta saylangan. 2021-yilda Hichilema’ga yutqazgach, u siyosatga qaytgan va muxolifatning eng nufuzli yetakchisiga aylangan. Simutanyi’ning so‘zlariga ko‘ra, Lunguning siyosiy ta’siri uning o‘limi bilan tugamagan. Uning ismi saylov byulletenida bo‘lmasa ham, meros uchun kurash 13-avgust kuni ko‘plab zambiyaliklarning ovoz berishiga ta’sir qilishi mumkin.
Source: www.dw.com