Saudiya Arabistoni, Turkiya va Pokiston yetakchilari o‘tgan juma kuni Makkada Qo‘shma Mudofaa Shartnomasini imzoladilar. Hujjatga ko‘ra, uch davlat har qanday tajovuzga qarshi jamoaviy to‘siq yaratishga va'da berdi hamda uch davlatdan biriga qilingan qurolli hujum barchasiga qilingan hujum deb hisoblanishi qayd etildi.
Ushbu kelishuv mintaqaviy keskinliklar, jumladan Isroilning harbiy kengayishi va Eronning mintaqaviy ta'siri bilan bog‘liq xavotirlar kuchaygan bir paytda imzolandi. Uch davlat birgalikda jiddiy harbiy blokni tashkil etadi: Ar-Riyod yirik neft eksportchisi, Anqara NATOdagi ikkinchi yirik armiyaga ega, Islomobod esa yadro quroliga ega yagona musulmon davlatdir.
Al Jazeera tahliliga ko‘ra, uch davlatning umumiy harbiy salohiyati 2026 yilgi Global Firepower Index ma'lumotlariga asoslanib, 1,4 millionga yaqin faol harbiy xizmatchilar, 3400 samolyot, 6000 tank va 340 dan ortiq dengiz kuchlarini o‘z ichiga oladi. Ushbu indeks 145 davlatning quruqlik, havo va dengizdagi urush olib borish qobiliyatini baholaydi.
Yaqin Sharq bo‘yicha mutaxassis Andreas Kriegning fikricha, kelishuvning ahamiyati uch davlatning turli imkoniyatlari bir-birini to‘ldirishidadir. “Saudiya Arabistoni kapital, geografiya, infratuzilma va siyosiy birlashtiruvchi kuchni taqdim etadi. Turkiya esa rivojlangan mudofaa sanoati, dronlar, raketalar, sensorlar, elektron urush va dengiz tizimlarini qo‘shadi”, dedi u. Pokiston esa ishchi kuchi, katta professional armiya, jangovar tajriba, mudofaa ishlab chiqarishi va yadro salohiyatini taqdim etadi.
Saudiya Arabistoni uchun bu kelishuv AQShdan tashqari mudofaa hamkorliklarini kengaytirish imkonini beradi. Pokiston 1998 yilda yadro qurolini sinovdan o‘tkazgan va hozirda qurol importida asosan Xitoyga tayanadi. Turkiya esa NATO a'zosi sifatida o‘z yadro quroliga ega emas, lekin NATOning yadroviy almashish dasturi doirasida AQSh yadro kallaklarini joylashtiradi.
AQSh Mudofaa vazirligining sobiq Arabiston yarim oroli bo‘yicha direktori Devid Des Rochesning ta'kidlashicha, kelishuv Saudiya Arabistoniga G‘arb eksportidagi noaniqliklar sharoitida qurol yetkazib berish manbalarini diversifikatsiya qilishga yordam beradi. Turkiya va Pokiston esa o‘z mudofaa sanoati uchun Saudiya bozoriga chiqish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Tahlilchilar, shuningdek, Misrning kelajakda ittifoqqa qo‘shilishi mumkinligini ham muhokama qilmoqda. Turkiya tashqi ishlar vaziri Hakan Fidan Misrni “tabiiy hamkor” deb atadi va texnik masalalar hal etilgach, Qohira qo‘shilishini kutayotganini bildirdi. Biroq, Misrning AQSh bilan aloqalari va tinchlik shartnomalariga rioya qilish istagi uning qo‘shilishiga to‘siq bo‘lishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com