Nigeriyaning Gombe shahridagi Pantami tumanida ertalabki ko'chalar mototsikllarning odatiy shovqini bilan to'ladi. Ammo endi ba'zi mototsikllar deyarli jim harakatlanmoqda - bu transport sohasidagi o'zgarishning belgisi bo'lib, u iqlim siyosati bilan emas, balki yoqilg'i narxining keskin oshishi bilan bog'liq.
Piyodalardan biri orqasida mototsikl borligini faqat signal berilganda sezdi. Benzinli mototsikllardan farqli o'laroq, elektr mototsikl deyarli shovqinsiz va chiqindisiz harakatlanadi.
Elektr mototsikllar Gombe bo'ylab asta-sekin paydo bo'lmoqda, chunki haydovchilar 2023-yil may oyida Prezident Bola Tinubu tomonidan yoqilg'i subsidiyalarining bekor qilinishidan keyin yoqilg'i narxining oshishidan qochishga harakat qilmoqdalar.
Ushbu mototsikllarning narxi taxminan 1 million naira (taxminan 735 dollar)ni tashkil etadi va ko'pchilik uchun qo'lidan kelmaydi. Ammo ularni sotib olganlar yoqilg'i va ta'mirlash xarajatlaridan sezilarli darajada tejashganini aytishmoqda.
Tinubu 2023-yil 29-mayda inauguratsiya paytida yoqilg'i subsidiyasini bekor qilishni e'lon qildi, bu butun mamlakat bo'ylab yoqilg'i narxining keskin oshishiga olib keldi.
Gombe shahrida benzin hozirda litri uchun 1365 naira (1 dollar) atrofida sotilmoqda, subsidiyalar bekor qilinishidan oldin esa 200 naira (15 sent) edi. Bu o'sish transport xarajatlarini oshirib, Nigeriya bo'ylab uy xo'jaliklari byudjetiga bosim o'tkazmoqda.
Iqtisodiy bosim mamlakatning eskirgan benzinli mototsikl va avtomobillar parkining atrof-muhitga ta'siri haqidagi xavotirlar bilan bir vaqtga to'g'ri keldi. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, avtomobil transporti Nigeriya shaharlarida havo ifloslanishining asosiy manbai hisoblanadi.
Gombe fermeri Ayuba Abubakar bu yil do'stining tashrifidan keyin elektr mototsiklga o'tdi. U Gombe-Kumo marshrutida sayohat qilib, batareya quvvati kam sarflanganiga hayron bo'ldi.
“Men odatda kun bo'yi Gombe bo'ylab harakatlanaman, zaryad qilmasdan”, dedi Ayuba Al Jazeera telekanaliga. “Uzoq joylarga borsam, zaryad qilaman”.
Ayuba mototsikldan uch oy foydalanayotganini va benzinli mototsikllarda tez-tez uchraydigan mexanik muammolardan qochganini aytdi. “Zaryadlovchim stabilizatorsiz ishlatganim uchun yonib ketdi. Boshqa katta ta'mirlash xarajatlari bo'lmadi”, dedi u.
U mototsikl unga haftasiga 5000 naira (3.7 dollar) yoqilg'i xarajatlarini tejashini taxmin qilmoqda. “Shu tejashga qaramay, narx ko'pchilik Nigeriyaliklar uchun qulay bo'lishi uchun tushishi kerak”, deb qo'shimcha qildi u.
Gombe shahridagi yana bir haydovchi Ahmad Aminu endi dvigatel moyiga pul sarflamasligini aytdi, Yakubu Sule esa jim ishlashi tufayli elektr mototsiklini tanlaganini bildirdi.
Dastlabki foydalanuvchilarning ishtiyoqiga qaramay, elektr ta'minotining ishonchsizligi elektr mototsikllarning keng qo'llanilishidagi eng katta to'siqlardan biri bo'lib qolmoqda. Nigeriyada elektr energiyasi ta'minoti juda nomuntazam, ko'p uy xo'jaliklari kuniga bir necha soat elektr oladi.
Sustenaa kompaniyasi bosh direktori Muhammad Abubakar bu muammoni asosiy deb hisoblaydi. “Agar biz bu mototsikllarni generatorlar bilan zaryad qilsak, unda nima ma'no? Biz shunchaki chiqindilarni egzoz trubkasidan generator trubkasiga o'tkazamiz”, dedi u Al Jazeera telekanaliga.
U quyosh energiyasida ishlaydigan batareya almashish stansiyalari uyda zaryad qilishdan ko'ra real yechim ekanligini ta'kidlaydi. Abubakar, shuningdek, Nigeriya elektr mobillik kengaygan sari batareyalarni qayta ishlashni rejalashtirishi kerakligini ogohlantirdi.
Hozircha elektr mototsikllar Gombe shahrida kam uchraydigan variant bo'lib qolmoqda. Ammo yoqilg'i narxi yuqoriligicha qolayotgan va batareya almashish infratuzilmasi asta-sekin kengayib borayotgan bir paytda, shahar ko'chalarida paydo bo'layotgan jim mototsikllar iqtisodiy bosim Nigeriya transportini qanday o'zgartira boshlaganidan dalolat berishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com