Suriyaning Idlib shahri yaqinidagi Abu al-Duhur aviabazasiga Isroil tomonidan uyushtirilgan gumon qilinayotgan hujumdan bir kun o‘tib, AQShning Turkiyadagi elchisi Tom Barrack Turkiya, Suriya va Isroil o‘rtasida “dekonflikt mexanizmi” yaratishni taklif qildi.
Barrack, Suriya hukumati bilan birgalikda Isroilni ayblagan asl hujumni “keraksiz keskinlashuv” deb atadi. Biroq, tahlilchilarning fikricha, bu taklif yillar davomida Suriyaga muntazam hujumlar uyushtirib kelayotgan va Suriya hududini bosib olishda davom etayotgan Isroilni to‘xtata olmasligi mumkin.
“Dekonflikt mexanizmini yaratish qiyin, chunki mojaroni birinchi navbatda faqat bitta tomon keltirib chiqarmoqda”, dedi The Syria Report tashkilotining katta maslahatchisi Sami Akil Al Jazeera telekanaliga. Tahlilchilar va diplomatik manbalar, Isroil Suriya bilan muzokaralar va keskinlikni yumshatish jarayonida to‘siq bo‘layotganini ta’kidlamoqda.
2024-yil dekabrida sobiq prezident Bashar al-Assad hokimiyatdan ag‘darilganidan so‘ng, Suriya yangi hukumat ostida G‘arb bilan munosabatlarni yaxshilashga intilmoqda. Ammo Isroil-Suriya muzokaralari to‘xtab qolgan, chunki “to‘p Isroil maydonida” va ular hozircha Damashq bilan muzokaralarni ustuvor deb bilishmayapti, deydi Akil.
Al-Assad rejimi davrida Isroil ko‘pincha Suriyadagi Eron bilan bog‘liq nishonlarga hujum qilgan, ammo Suriya davlat nishonlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujum qilishdan qochgan. 2024-yil 8-dekabrda al-Assad mamlakatni tark etganidan so‘ng, Isroil Suriyaning harbiy infratuzilmasiga hujum qilib, yangi hukumatning harbiy kuchlarini zaiflashtirishga urindi.
Al-Assad qulaganidan keyin Isroil e’tiborini Suriyadagi Eron ta’siridan Turkiya ta’siriga qaratdi. Turkiya al-Assadga qarshi ko‘plab isyonchi guruhlarni qo‘llab-quvvatlagan, ko‘plab suriyalik muhojirlar Turkiyada vaqt o‘tkazgan va Anqara Damashq va Suriyaning yangi prezidenti Ahmad al-Sharaa bilan mustahkam aloqalar o‘rnatishga intilmoqda.
Seshanba kuni kechqurun Isroil Bosh vaziri idorasi bayonot chiqarib, “Isroil va Suriya xavfsizlik masalalarida status-kvoga kelishgan, Suriya esa turk qo‘shinlarining Aleppo yaqinidagi aviabazaga joylashishiga ruxsat berish orqali buni buzish arafasida edi”, dedi. Turkiya esa bu bayonotni keskin rad etib, Isroilning “kengayish va beqarorlashtiruvchi siyosatini” qoraladi.
AQSh elchisi Barrack tomonidan taklif qilingan dekonflikt mexanizmi Suriya, Turkiya va Isroil o‘rtasida aloqa kanali bo‘lib, AQSh tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi va harbiy keskinlashuvlarning oldini olishga qaratilgan. Bu strategiya AQShning Livanda Bayrut va Tel-Aviv o‘rtasida qurishga urinayotgan kelishuvga o‘xshaydi, biroq mutaxassislar bu jarayonlar hali natija bermaganini, chunki Isroilning harbiy ustunligi va Netanyahu hukumatining bir tomonlama harbiy harakatlar orqali muzokaralarni buzishga tayyorligini ta’kidlamoqda.
Suriya hukumati esa Isroil bilan yechim topishga tayyor ekanligini ko‘rsatmoqda, biroq to‘liq normalizatsiyaga rozi emasligini ta’kidlamoqda. Bu, Isroilning 2024-yil dekabrida Golan tepaliklari va Jabal al-Shayxda Suriya hududini bosib olishiga qaramay. Chatham House katta ilmiy xodimi Galip Dalayning fikricha, har qanday mexanizm ishlashi uchun AQSh Netanyahu hukumatiga bosim o‘tkazishi kerak. “AQSh Isroilga to‘g‘ri bosim o‘tkazsa, ular quloq solishadi. Eron misolida ham shunday bo‘ldi. Qarorni AQSh qabul qildi va Netanyahu yoqtirmasa ham, unga amal qilishga majbur bo‘ldi”, dedi Dalay.
Source: www.aljazeera.com