Yangi o'quv yili boshlanishi bilan yuz millionlab maktab o'quvchilari darslarga qaytdi. Ammo sun'iy intellekt (AI) endi ta'lim jarayonini tubdan o'zgartirmoqda. O'qituvchilar va o'quvchilar oldida asosiy savol turibdi: agar AI chatbot bir necha soniyada uy vazifasini bajara olsa, uy vazifasining ma'nosi nima?
Ba'zi davlatlar AI'ni joriy etishda jadal qadam tashlamoqda. Xitoy o'quvchilarga yiliga kamida sakkiz soat AI ta'limini berishni talab qiladi. Birlashgan Arab Amirliklari, Saudiya Arabistoni va Qatar ham o'z o'quv dasturlariga AI'ni kiritishni boshlagan.
AI chatbotlar o'rganishni tezlashtirishi va osonlashtirishi mumkin, ammo texnologiyadan voz kechilganda nima bo'ladi? O'rganishning qancha qismi o'quvchiga tegishli, qancha qismi mashinada qoladi? Stokgolm universiteti tadqiqotchisi Devid Stromberg, Gonkong universiteti olimlari Viktor Ley va Yanxuy Vu bilan hamkorlikda Xitoyda 27 ming nafar 12-18 yoshli o'quvchilarni 30 oy davomida kuzatib, eng yirik tadqiqotlardan birini o'tkazdi.
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, AI yordamida uy vazifalarini bajarishda o'quvchilarning ballari 18 foizga oshgan, har bir topshiriqqa sarflangan vaqt esa o'rtacha 64 daqiqadan 45 daqiqaga qisqargan. Ammo shu o'quvchilar AI'siz o'tkazilgan oylik imtihonlarda olti oy ichida 20 foizga past natija ko'rsatishgan. Yuqori stavkali kirish imtihonlarida ham natijalar yomonlashgan.
Iqtisodiy Hamkorlik va Taraqqiyot Tashkiloti (OECD) ham o'zining Digital Education Outlook 2026 hisobotida shunga o'xshash xulosaga kelgan. Unga ko'ra, agar AI o'rgatish uchun moslashtirilmagan va hech qanday tizimga solinmagan bo'lsa, vazifalarni modelga topshirish ishlashni yaxshilaydi, lekin haqiqiy o'rganishga olib kelmaydi. Tadqiqotchi Dragan Gasevich bu holatni "metakognitiv dangasalik" deb ataydi.
AI'dan qanday foydalanish, undan foydalanish yoki foydalanmaslikdan ko'ra muhimroq ekan. Vodafone Foundation uchun Ipsos tomonidan o'tkazilgan so'rovda yetti Yevropa davlatidagi 12-17 yoshli 7 ming o'quvchining 56 foizi AI'dan ma'lumot olish uchun foydalanishini, 45 foizi tushunchalarni tushuntirish uchun, 31 foizi esa topshiriqlarning to'liq yechimini olish uchun ishlatishini aytgan. Faqat 20 foiz o'quvchi AI'dan shaxsiy o'quv rejalarini yaratishda foydalanadi.
AI nafaqat o'quv quroli, balki talabalar hayotining ajralmas qismiga aylanmoqda. Buyuk Britaniyada o'tkazilgan so'rov natijalariga ko'ra, bakalavriat talabalarining 49 foizi AI ularning talabalik tajribasini yaxshilaganini, vaqtni tejashga yordam berganini ta'kidlagan. Birinchi marta so'rovda yolg'izlik haqida so'ralganda, 59 foiz AI hech qanday farq qilmasligini, 21 foiz kamroq yolg'iz his qilishini, 20 foiz esa ko'proq yolg'izlikni his qilishini bildirgan.
Source: www.aljazeera.com