AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi yettinchi oyga kirgan bo‘lsa-da, hali ham aniq yakun ko‘rinmayapti. Shu paytda Prezident Donald Tramp mojaroni kamaytirib ko‘rsatishga urinmoqda.
Juma kuni Tramp 18 amerikalik harbiy xizmatchining o‘limiga va global energiya narxlarining oshishiga sabab bo‘lgan mojaroni “mayda-chuyda” deb atadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu “katta ish emas”.
Tramp Eron bilan to‘qnashuvlarni boshqa harbiy kampaniyalar bilan solishtirdi, jumladan, 3-yanvarda Venesuela prezidenti Nikolas Maduroni o‘g‘irlash operatsiyasi bilan. “Biz Venesuelada hech kimni yo‘qotmadik. Bu yerda esa 18 kishini yo‘qotdik”, dedi u.
Ushbu izohlar Oq uyda bo‘lib o‘tgan imzo qo‘yish marosimida, jurnalistlar undan vitse-prezident JD Vensning so‘zlariga munosabat bildirishni so‘raganda aytildi. Bir kun avval Vens Oq uy brifingida mojaro soviganini aytgandi, ammo AQSh va Eron kuchlari o‘rtasida yaqinda kuchli otishmalar bo‘lgan edi.
“Men buni urush deb atamagan bo‘lardim. Hozir hech qanday faol otishma yo‘q”, degan edi Vens, asosiy jangovar amaliyotlar olti hafta davom etganini ta’kidlab. Tramp juma kuni Vensning so‘zlarida “ko‘p haqiqat” borligini aytdi va janglarni “harbiy mojaro” deb atashni afzal ko‘rdi.
“Biz vaqti-vaqti bilan zarbalar beramiz. Hozir jang qilmayapmiz. Hech qanday jang yo‘q. Biz ko‘p neftni yo‘q qilmoqdamiz. Hormuz bo‘g‘ozini nazorat qilamiz. Biz uni juda qattiq nazorat qilamiz”, dedi Tramp.
Urush 28-fevralda boshlanganidan beri Tramp mojaroni urush deb atashdan qochib, turli iboralarni ishlatgan: “kichik to‘qnashuv”, “kichik chetlanish”, “bir necha haftalik ekskursiya”. Mart oyida u “Bu bizni urushdan saqlaydigan ekskursiya”, degan edi.
Mutaxassislar bu atamalar strategik bo‘lishi mumkinligini aytmoqda. Tramp ma’muriyati Eronga zarba berishdan oldin Kongressdan ruxsat olmagani uchun tanqidga uchragan. AQSh Konstitutsiyasi urush e’lon qilish huquqini faqat Kongressga beradi, biroq ketma-ket prezidentlar qonun chiqaruvchi organning roziligisiz harbiy harakatlar qilgan.
Iyun oyida Kongressning ikkala palatasi urush vakolatlari rezolyutsiyasini qabul qilib, Trampni Eron kampaniyasini to‘xtatishga yoki Kongress ruxsatini olishga chaqirgan. Bu rezolyutsiya asosan ramziy edi, lekin urushga ikki partiyaviy qarshilik kuchayganini ko‘rsatdi.
Mojaro yettinchi oyga kirganida, u AQShda hali ham keng tarqalgan norozilikka duch kelmoqda. Reuters va Ipsos tomonidan o‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, amerikaliklarning qariyb 60 foizi Eronga harbiy zarbalarni ma’qullamaydi.
Noyabr oyidagi oraliq saylovlar yaqinlashar ekan va tinchlik muzokaralari boshi berk ko‘chaga kirgan, prezidentning izohlari mojaroning dunyoga ta’sirini kamaytirishga qaratilgandek ko‘rinmoqda. Urush Yaqin Sharqda hujumlarga olib keldi va yoqilg‘i narxlari yuqoriligicha qolmoqda. AQShda o‘rtacha yoqilg‘i narxi galloniga 4,15 dollarni tashkil etmoqda, bu o‘tgan yilga nisbatan deyarli bir dollarga ko‘p.
Tramp ma’muriyati esa urush va uning oqibatlari qisqa muddatli bo‘lishini uzoq vaqtdan beri ta’kidlab kelmoqda. Avgust oyida Tramp Truth Social’da Eronga qarshi “HAR QANDAY MAMLAKATGA QARShI QILINGAN ENG OG‘IR IQTISODIY OPERATsIYa”ni davom ettirishga va’da bergan edi. Shu hafta uning ma’muriyati mamlakatning xalqaro moliyaviy tizimga kirishini to‘sishga qaratilgan yangi sanksiyalarni e’lon qildi.
Juma kuni Tramp keyingi hujumlarni ham istisno qilmadi va AQSh “juda tez orada” Eronning Natanz uran boyitish zavodi yaqinidagi Pickaxe tog‘iga zarba berishi mumkinligini aytdi. Shu oygi zarbalar almashinuvi Eronning Yaqin Sharqdagi AQSh harbiy bazalariga o‘t ochishiga olib keldi. Ayni paytda AQSh Eron hukumati tomonidan Sirik shahridagi to‘y marosimini bombardimon qilishda ayblanmoqda, natijada kamida to‘rt kishi halok bo‘lgan.
Mojaroning kelajagi noaniq bo‘lsa-da, Tramp uning borishidan mamnun ekanini aytdi. “Menimcha, uni nima deb atashingiz muhim emas. Muhimi, siz ulkan muvaffaqiyatga erishdingiz”, dedi u.
Source: www.aljazeera.com