Yamayka hukumati Buyuk Britaniya qiroli Charlz IIIga murojaat qilib, qullikning qonuniyligi va Britaniyaning tovon to‘lash bo‘yicha potensial majburiyatlari haqidagi savollarga huquqiy javob olishni so‘ramoqda. Madaniyat vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, delegatsiya dushanba kuni qirolga uchta savolni taqdim etadi.
Madaniyat vaziri Oliviya Greynj boshchiligidagi delegatsiya qirol Charlz IIIga murojaat qilib, Yamaykaning oliy apellyatsiya sudi bo‘lgan Maxfiy Kengashning Sud qo‘mitasiga uchta savolni yuborishni so‘raydi. Bu savollar transatlantik qul savdosining qonuniyligi va Britaniyaning qullik uchun tovon to‘lash majburiyatiga oid.
Yamayka hukumati bu murojaatni Hamdo‘stlik davlatlari orasida birinchi marta qonuniy yo‘l orqali reparatsion adolatni izlash deb hisoblaydi. Greynjning ta’kidlashicha, Britaniya 1833-yilda qullik bekor qilinganidan keyin qul egalariga 20 million funt sterling (23,28 million yevro) tovon to‘lagan.
“2015-yilgacha Britaniya qul egalariga to‘lovlarni davom ettirdi, chunki biz mulk sifatida qaralgan edik. Agar zamonaviy davrda ham qul egalariga tovon to‘lanayotgan bo‘lsa, nega biz hozir qonuniy choralarni izlamasligimiz kerak?”, degan vazir.
Yamayka delegatsiyasi, shuningdek, Britaniya muzeyi rasmiylari bilan mustamlaka davridagi artefaktlarni qaytarish masalasini muhokama qiladi. Bukingem saroyi matbuot kotibi qirol Charlz III qullik tarixini tushunish va tarixiy adolatsizliklarni hal qilish bo‘yicha majburiyatini bildirganini aytdi.
So‘nggi yillarda Karib dengizi davlatlari Britaniyadan uzr so‘rash va qarz yengilligi kabi choralarni talab qilmoqda, biroq Britaniya hukumati qullik uchun tovon to‘lashdan bosh tortmoqda. Transatlantik qul savdosi 15-19-asrlarda millionlab afrikaliklarning Amerika va Karib dengizidagi koloniyalarga majburan olib ketilishini o‘z ichiga olgan.
Taxminan 12-15 million afrikalik to‘rt asr davomida Atlantika okeani orqali majburan ko‘chirilgan, ulardan 10,7 millioni sayohatdan omon qolgan. Ikki millionga yaqini yo‘lda halok bo‘lgan. Gaiti 1804-yilda mustaqillikka erishganidan so‘ng, Fransiya 1825-yilda sobiq qul egalariga “yo‘qotilgan mulk” uchun 150 million oltin frank to‘lashni majburlagan.
Bu qarz Gaitini yuz yildan ortiq vaqt davomida qashshoqlik siklida ushlab turdi. Qullik merosi munozarali masala bo‘lib qolmoqda. Mart oyida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi transatlantik qul savdosini “insoniyatga qarshi eng og‘ir jinoyat” deb tan olganida, Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqi davlatlari betaraf qolgan, AQSh, Isroil va Argentina esa qarshi ovoz bergan.
Source: www.dw.com