Fransiya, Germaniya, Buyuk Britaniya va AQSh Xalqaro Atom Energiya Agentligini (IAEA) Eronga oid masalani Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashiga (BMT XK) topshirishga chaqirmoqda. Bu haqda agentlikning yadroviy nazorat bo'yicha so'nggi hisobotida aytilishicha, Tehron muhim ob'ektlarga kirish huquqini yo'qotganidan bir yildan ko'proq vaqt o'tgan bo'lsa-da, uning yadroviy materiallarini tekshirish imkoni hali ham mavjud emas.
IAEA rahbari Rafael Grossi dushanba kuni Boshqaruvchilar Kengashi yig'ilishida Eronga tegishli yadroviy materiallar va inshootlar holati to'g'risida so'nggi hisobot davrida hech qanday ma'lumot taqdim etilmaganini va inspektorlar joylarda tekshiruv o'tkaza olmaganini ma'lum qildi.
Grossi, 2025-yil iyun oyida AQSh va Isroil hujumlariga uchragan ob'ektlarda avval e'lon qilingan 60 foizgacha boyitilgan uran zaxiralari bo'yicha agentlik bilim uzluksizligini yo'qotganiga bir yildan ko'proq vaqt bo'lganini ta'kidladi. U ma'lumot va kirishning yo'qligini proliferatsiya xavfi sifatida baholab, buni "shoshilinch ravishda tuzatish" zarurligini va Erondan IAEA bilan samarali hamkorlikni tiklashni so'radi.
Yadro nazorati tashkilotining ogohlantirishi to'rt G'arb davlati 35 a'zodan iborat kengashda Eron masalasini yigirma yil ichida birinchi marta BMT XKga qaytarishni nazarda tutuvchi rezolyutsiya loyihasini qo'llab-quvvatlashga intilayotgan bir paytda yuz bermoqda. Reuters agentligi xabariga ko'ra, taklif qilinayotgan matn Grossidan rezolyutsiya, oldingi kengash qarorlari va uning so'nggi hisobotini BMT XK va Bosh Assambleyaga yetkazishni so'raydi. Shuningdek, Erondan inspektorlar talab qilgan ma'lumot va kirishni taqdim etish talab etiladi.
Eron bu harakatni rad etib, yadro dasturi tinch maqsadlarda ekanligini ta'kidlamoqda. Tashqi ishlar vazirligi spikeri Esmoil Bagai G'arb hukumatlari boshqa joylarda maqsadlariga erisha olmay, yana IAEAga murojaat qilayotganini aytdi. "Qachonki ularning imkoniyatlari tugasa, agentlik va Grossiga murojaat qilishadi", dedi Bagai o'zining haftalik matbuot anjumanida.
U inspektorlar oldidagi cheklovlar AQSh va Isroilning Eron yadro inshootlariga hujumlarining natijasi ekanini va bu hukumatlarning Tehronga kirish yo'qotilishida ayblashlari asossiz ekanini ta'kidladi. Bagai, agar G'arb davlatlari rezolyutsiyani ilgari sursa, Eron "zarur choralar" ko'rishidan ogohlantirdi.
Loyiha hali kengashga rasman taqdim etilmagan va uning matni bo'yicha muzokaralar davom etmoqda. Agar u ma'qullangan taqdirda ham, Xavfsizlik Kengashidagi har qanday aniq harakat doimiy veto huquqiga ega bo'lgan Rossiya va Xitoyning qarshiligiga duch kelishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com