Birlashgan Qirollik Isroil tomonidan bosib olingan G'arbiy Sohildagi noqonuniy turar joylarda ishlab chiqarilgan barcha mahsulotlarni import qilishni taqiqlashini e'lon qildi. Bu qaror Londonning o'tgan yili Falastin davlatini tan olish tarixiy qaroridan keyingi eng muhim siyosiy qadam bo'ldi.
Tashqi ishlar vaziri Ed Miliband parlamentdagi nutqida Isroilni Falastinda "etnik tozalash" amalga oshirishda aybladi va Buyuk Britaniya rasmiy siyosatiga ko'ra, G'arbiy Sohilda tez sur'atlar bilan kengayib borayotgan Isroil turar joylari "noqonuniy" ekanini tasdiqladi.
Uning so'zlariga ko'ra, "Britaniya xalqi do'konlarimizda turar joy mahsulotlarini qabul qilish orqali ishg'olni qo'llab-quvvatlashni xohlamaydi". Miliband, shuningdek, Isroilga qurol-yarog' sotishga nisbatan qattiqroq cheklovlar kiritilishini ham e'lon qildi.
Taqiq G'arbiy Sohilda isroillik ko'chmanchilar tomonidan falastinlik jamoalarga qarshi kuchayib borayotgan hujumlar va munozarali turar joy kengayishlari fonida yuz bermoqda. Bu holat Buyuk Britaniya boshchiligida Yevropa bo'ylab savdo cheklovlari bo'yicha munozaralarni keltirib chiqardi.
Miliband nutqidan so'ng 12 davlat ikki davlatli yechimni qo'llab-quvvatlovchi qo'shma bayonot e'lon qilib, Isroilning noqonuniy turar joylari bilan savdoga cheklovlar kiritish niyatini bildirdi. Fransiya, Buyuk Britaniya, Kanada, Daniya, Ispaniya, Finlyandiya, Irlandiya, Islandiya, Norvegiya, Polsha, Portugaliya va Shvetsiya Isroil hukumatini turar joylarni kengaytirishni darhol to'xtatishga chaqirdi.
E'lon oldidan Miliband yangi savdo taqiqlari va sanksiyalar Buyuk Britaniyaning Isroilga nisbatan siyosatida "keng qamrovli qayta ko'rib chiqish" bo'lishini aytdi. Biroq, u "sanksiyalar rejimi noqonuniy turar joylar va ularning kengayishiga qaratilgan, Isroilning o'ziga emas", deb qo'shimcha qildi.
U, shuningdek, E1 deb nomlanuvchi, G'arbiy Sohilni ikkiga bo'lib, ikki davlatli yechim umidini yo'qqa chiqaradigan taklif qilinayotgan turar joy qurilishining oldini olishga qaratilgan choralarni e'lon qildi. Isroilni qo'llab-quvvatlash maqsadida Miliband Livanning Hizbulloh guruhining moliyaviy bo'limiga qarshi yangi sanksiyalar kiritishini va Eron va Yevropa Ittifoqi hamda AQSh tomonidan joriy qilingan sanksiyalarga mos ravishda qayta sanksiyalar joriy etishini ma'lum qildi.
Biroq, u Buyuk Britaniya hukumati G'arbiy Sohildagi ko'chmanchi zo'ravonliklarini etnik tozalash deb hisoblashini va ularni amalga oshiruvchilarni "ko'chmanchi terrorchilar" deb atashini aytdi. U Isroil hukumatini falastinliklarga nisbatan zo'ravonlik va qo'rqitishga ko'z yumishda aybladi.
Miliband Buyuk Britaniyaning Falastin uchun ikki davlatli yechimga sodiqligini yana bir bor tasdiqladi va Isroil siyosatchilari, jumladan, moliya vaziri Bezalel Smotrichning Falastin davlati g'oyasiga qarshi chiqishlarini keskin tanqid qildi. Uning o'zi yahudiy bo'lgani uchun, u Buyuk Britaniyada kuchayib borayotgan antisemitizmga qarshi qattiqroq choralar ko'rilishini ta'kidladi.
Taqiq Isroilning noqonuniy turar joylarida ishlab chiqarilgan barcha mahsulotlarni, jumladan, meva-sabzavot, kosmetika, to'qimachilik va boshqa tovarlarni o'z ichiga oladi. Istisno tariqasida, ba'zi gumanitar yordam mahsulotlari va shaxsiy foydalanish uchun mo'ljallangan buyumlar taqiqdan ozod qilinishi mumkin.
Buyuk Britaniya va Isroil o'rtasidagi savdo hajmi 2025-yilda 6 milliard funt sterlingni (8,1 milliard dollar) tashkil etdi. Parlament ma'lumotlariga ko'ra, 2025-yilda bosib olingan hududdan taxminan 38 million funt sterlinglik (51,4 million dollar) mahsulot import qilingan. Asosiy import tovarlari qimmatbaho toshlar va metallar, texnik va tibbiy asbob-uskunalar, plastmassa, mashinalar va yangi meva mahsulotlaridir.
Buyuk Britaniya 2024-2025-yillar oralig'ida Isroilning G'azodagi harakatlari tufayli 30 ga yaqin qurol eksport litsenziyasini to'xtatgan edi. Biroq, F-35 jangovar samolyotlari qismlari uchun istisnolar qilingan, chunki Isroil ularga AQSh kabi boshqa hamkorlar orqali kirish imkoniyatiga ega.
Buyuk Britaniya uzoq vaqtdan beri Isroildan import qilinadigan tovarlar bilan turar joylardan import qilinadigan tovarlarni farqlashga harakat qilgan va bunday mahsulotlarga erkin savdo shartnomasi bo'yicha imtiyozli tariflarni qo'llamaydi. Import qiluvchilar tovarlar Isroilda ishlab chiqarilganligini va 1967-yil iyunidan keyin Isroil ma'muriyatiga o'tgan hududlarda ishlab chiqarilmaganligini ko'rsatadigan hujjatlarni taqdim etishlari shart.
Buyuk Britaniya tashqi ishlar vaziri bu choralar Isroil xalqiga qarshi emasligini ta'kidladi. "Bizning bahsimiz Isroil xalqi bilan emas, balki uning hukumati xatti-harakatlari bilan", dedi u. U BDS (boykot, ajratish va sanksiyalar) kampaniyasiga qarshi ekanini bildirdi va Isroilning 2023-yil 7-oktabrdagi hujumlardan keyin duch kelgan tahdidlarni tan oldi.
Isroil rahbarlari bu qarorni qoraladi. Milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben-Gvir Bosh vazir Binyamin Netanyahuni javob sifatida Argentina suverenitetini Folklend orollari ustidan tan olishga chaqirdi. Moliya vaziri Smotrich Britaniya elchisini chiqarib yuborishni talab qildi. Isroil tashqi ishlar vaziri Gideon Saar esa Buyuk Britaniya hukumatini Isroilning oktyabr saylovlariga aralashishda aybladi.
Falastin elchisi Xusam Zomlot Buyuk Britaniyaning qarorini "juda kechikkan" deb atadi, ammo bu "Buyuk Britaniya-Falastin munosabatlarida burilish nuqtasi" ekanini aytdi. Inson huquqlari tashkilotlari, jumladan, Human Rights Watch va Amnesty International ham bu qarorni olqishladi.
Biroq, Britaniya yahudiy tashkilotlarini ifodalovchi Yahudiy Rahbarlik Kengashi hukumatni "britaniyalik yahudiylarga nisbatan tahdidni kuchaytirishda" aybladi va bu qarorni "juda mas'uliyatsiz" deb atadi. Falastin huquqlarini himoya qiluvchi Britaniya Falastin Qo'mitasi vakili Zena Agha esa bu harakatni "minimal talab" deb baholadi.
Arab-Britaniya Hamjihatlik Kengashi direktori Kris Doyl taqiqning to'g'ri amalga oshirilishi muhimligini ta'kidladi va mahsulotlarning Isroil mahsuloti sifatida noto'g'ri etiketlanishiga yo'l qo'ymaslik kerakligini aytdi. U, shuningdek, turar joylarga barcha investitsiyalar va moliyaviy xizmatlarni taqiqlashga chaqirdi.
Doylning so'zlariga ko'ra, "birinchi marta Britaniya noqonuniy turar joylarga qarshi jiddiy choralar ko'rmoqda. Bu juda kechikkan edi. Oldingi bosh vazirlar Tetcherdan Blergacha va Kemrongacha turar joylar noqonuniy va tinchlikka to'siq ekanini aytishgan, ammo hech narsa qilmagan. Bu boshqa Yevropa davlatlarini ham shunday qilishga undashi kerak".
Yangi bosh vazir Endi Byornham Isroilning G'azodagi genotsid urushi va G'arbiy Sohildagi pogromlarga qarshi chora ko'rmaganlikda ayblangan sobiq bosh vazir Keyr Starmerdan farqli o'laroq, bu masalani hal qilishga va'da bergan edi. Biroq, Isroil turar joy mahsulotlariga taqiq Buyuk Britaniya-Isroil savdosining 1 foizidan kamini tashkil qiladi.
Source: www.aljazeera.com