Xalqaro ta'lim baholash dasturi (PISA) natijalariga ko‘ra, AQShda 15 yoshli o‘quvchilarning o‘qish bo‘yicha ko‘rsatkichlari so‘nggi 25 yildagi eng past darajaga tushdi. Iqtisodiy Hamkorlik va Taraqqiyot Tashkiloti (OECD) tomonidan e'lon qilingan 2025-yilgi PISA natijalari AQShda o‘qish bo‘yicha ballar 2022-yilga nisbatan 14 punktga kamayganini ko‘rsatdi.
OECDning 23 davlatdagi o‘rtacha ko‘rsatkichi ham 16 punktga pasaygan bo‘lsa-da, AQSh natijalaridagi farq alohida e'tiborni tortdi. AQSh o‘quvchilarining 25,7 foizi o‘qish bo‘yicha past natija ko‘rsatgan bo‘lsa, atigi 13,3 foizi yuqori natijaga erishdi. Nyu-York universiteti professori Maykl Kiferning ta'kidlashicha, ishtirok etgan 90 davlat ichida AQShdagidek katta tengsizlik hech bir mamlakatda kuzatilmagan.
PISA natijalari AQSh prezidenti Donald Tramp ma'muriyatining ta'lim sohasidagi federal rolini qayta shakllantirishga urinishlari fonida e'lon qilindi. 2025-yil mart oyida Tramp Ta'lim vaziri Linda Makmonga departamentni tugatish jarayonini boshlashni buyurgan edi. Ta'lim departamenti maktab o‘quv dasturlarini belgilamaydi, ammo federal ta'lim mablag‘larini taqsimlaydi va fuqarolik huquqlarini himoya qiladi.
Tramp test natijalarining pasayishini departamentni yopish uchun asos sifatida ko‘rsatmoqda. U departamentni “o‘rnashib qolgan byurokratiya” deb atab, uning vazifalarini shtatlarga topshirishni talab qilmoqda. Makmon o‘z bayonotida federal ta'lim byurokratiyasi bolalarni “aldagan”ini va kelajakni “bo‘g‘ib qo‘ygan”ini ta'kidladi.
Oq uy federal ta'lim xarajatlari haddan tashqari ko‘p ekanini va standart test natijalarining oshishiga olib kelmaganini da'vo qilmoqda. Ta'lim departamenti tashkil etilgan 1979-yildan beri 3 trillion dollardan ortiq mablag‘ sarflangan. Makmon “maktab tanlash” tizimini yo‘lga qo‘yish orqali shtat rahbarlarini kuchaytirish va innovatsion ta'lim imkoniyatlarini qo‘llab-quvvatlash kerakligini aytdi.
“Maktab tanlash” kontseptsiyasi AQSh konservatorlari orasida keng tarqalgan bo‘lib, davlat maktablariga ajratilgan soliq pullarini charter maktablar, uyda ta'lim berish yoki xususiy maktablarga yo‘naltirishni nazarda tutadi. Tanqidchilar bu tizim davlat ta'limini zaiflashtirib, nazoratsiz maktablarga mablag‘ berilishiga olib kelishini ta'kidlamoqda.
Tramp 2025-yilda qayta hokimiyatga kelganidan beri “maktab tanlash”ni “ta'lim erkinligi” sifatida qo‘llab-quvvatlamoqda. Ta'lim departamenti charter maktablar dasturi uchun 500 million dollar ajratgan bo‘lsa, iyul oyida qabul qilingan qonun xususiy maktablar uchun stipendiyalar beruvchi tashkilotlarga birinchi federal soliq imtiyozini yaratdi.
Biroq tanqidchilar test natijalarini yaxshilash uchun barcha sohalarda ta'limga ko‘proq investitsiya kiritish zarurligini ta'kidlamoqda. OECD Bosh kotibi Matias Kormanning so‘zlariga ko‘ra, eng muvaffaqiyatli ta'lim tizimlari kamroq sohalarga chuqurroq e'tibor qaratadi, o‘qituvchilarga sarmoya kiritadi va eng ko‘p yordamga muhtoj o‘quvchilarga maqsadli yordam ko‘rsatadi.
Source: www.aljazeera.com