Hindistonning janubiy Telangana shtatidagi Nizamobod tumanida yashovchi 22 yoshli Xarish onlayn qimor o‘ynashni pandemiya davrida boshlagan. Kichik pul tikishdan boshlangan bu odat asta-sekin katta yo‘qotishlar va qarzlarga aylanib, oxir-oqibat fojia bilan yakunlandi.
Politsiya ma’lumotlariga ko‘ra, Xarish qimor o‘yinlariga 1,8 million rupiy (2024-yilda 21 ming dollardan ortiq) sarflagan va qishlog‘idagi kamida 12 kishidan qarz olgan. Ota-onasi uning qarzlarini to‘lashga harakat qilib, bir bo‘lak yerni sotishgan, ammo bu yetarli bo‘lmagan. Onasi bilan birgalikda ovqat tayyorlashda ishlab pul topishga urinishgan, biroq bosim tobora kuchaygan.
2024-yil 3-oktabrda Xarish va uning ota-onasi o‘z uylarida o‘z jonlariga qasd qilishdi. “U qancha qarz olganini odamlar pul so‘rab uyimizga kela boshlaganda bildik. O‘shanda vaziyat allaqachon nazoratdan chiqib ketgan edi”, deydi Xarishning amakivachchasi Mukesh Kumar.
Bu holat Hindistonda onlayn qimor bog‘liqligi inqirozi tobora avj olayotganini ko‘rsatadi. 2024-yilda mamlakatda 591 million o‘yinchi bo‘lgan, onlayn o‘yin sohasi 3,7 milliard dollar daromad keltirgan. Bu ko‘rsatkich 2029-yilga kelib 9,1 milliard dollarga ikki baravar oshishi prognoz qilingan. Pul o‘yinlari sanoat daromadining 86 foizini tashkil etgan.
2025-yilda Hindiston parlamenti pul tikish bilan bog‘liq barcha onlayn o‘yinlarni taqiqlovchi qonun qabul qildi. Biroq smartfonlar, global aloqa va qora bozor ekotizimi onlayn qimorning shakl o‘zgartirib yashashiga imkon berdi. 2025-yilgi hisobotga ko‘ra, 15 yirik noqonuniy onlayn qimor platformasi 2024-25 moliyaviy yilida Hindistondan 5,4 milliarddan ortiq tashrif olgan. Noqonuniy qimor platformalaridagi yillik depozitlar taxminan 100 milliard dollar deb baholangan.
Haydarobodda 20 yoshli aeronavtika muhandisligi talabasi Selam Manoj 2024-yil fevralida onlayn o‘yin va qimorga qaram bo‘lib, o‘z joniga qasd qildi. Uning otasi politsiyaga o‘g‘li do‘stlaridan 300 ming rupiy (3,6 ming dollar) qarz olganini aytgan. Oilasi qarzni to‘lagan bo‘lsa-da, Manoj vafot etdi. Yana bir holatda, 27 yoshli chorva yemi savdogari Balagoni Pavan Kumar yuz minglab rupiy yo‘qotib, o‘z joniga qasd qildi. “Qimor faqat unga ta’sir qilmadi. Butun oila jabr ko‘rdi. Biz tinchligimizni, jamg‘armalarimizni va rejalashtirgan kelajagimizni yo‘qotdik”, deydi uning singlisi Kalpana.
Mutaxassislar va politsiya xodimlari qimor o‘yinlari o‘limga bevosita sabab bo‘lgan deb aytish qiyinligini ta’kidlashadi, chunki o‘z joniga qasd qilish murakkab va ko‘plab omillarga bog‘liq. Biroq bu holatlar moliyaviy yo‘qotishlar, qaramlik, sharmandalik va bosim qanday qilib bir-biriga to‘qnash kelishini ko‘rsatadi. 2026-yilda o‘tkazilgan meta-tahlil qimor buzilishi va o‘z joniga qasd qilish o‘rtasida jiddiy bog‘liqlikni aniqlagan.
Hindistonning qimor qonunlari yillar davomida tarqoq bo‘lgan. Qimor va pul tikish asosan shtatlar tomonidan tartibga solingan. Smartfonlar esa tartibga soluvchilar oldiga yangi muammo qo‘ydi: o‘yinchi bir shtatda o‘tirib, boshqa joyda joylashgan ilovadan foydalanishi, to‘lovlar elektron tarzda amalga oshirilishi va operator Hindistondan tashqarida bo‘lishi mumkin edi. 2025-yilgi “Onlayn o‘yinlarni targ‘ib qilish va tartibga solish to‘g‘risida”gi qonun pul o‘yinlarini, shu jumladan tasodif yoki mahoratga asoslangan o‘yinlarni taqiqladi. Qonun 2026-yil 1-maydan kuchga kirdi.
Biroq qattiqroq qonunlar qimorga bo‘lgan ishtiyoqni yo‘q qilmadi. Hindiston cheklovlarni kuchaytirar ekan, noqonuniy va offshor operatorlar huquqni muhofaza qilish organlarining diqqat markaziga aylandi. Veb-sayt yo‘qolib, boshqa domenda qaytishi mumkin. Ijtimoiy tarmoq akkaunti o‘chirilib, almashtirilishi mumkin. Foydalanuvchilar shaxsiy xabar guruhlariga yo‘naltirilishi mumkin. Bu jismoniy qimor do‘konini yopishdan ko‘ra murakkabroq.
Reklama ham kurash maydoniga aylandi. 2026-yil iyunida Hindiston Axborot va radioeshittirish vazirligi mashhur shaxslar va influenserlarni offshor onlayn qimor platformalarini targ‘ib qilishdan ogohlantirdi. 2025-yilda Hindiston reklama standartlari kengashi 7 927 ta offshor qimor reklamasini aniqlagan. Offshor qimor monitoringda aniqlangan qoidabuzarliklarning 72 foizini tashkil etgan. 2025-yil apreldan dekabrgacha 854 nafar influenser offshor qimor targ‘ibotida ishtirok etgani aniqlangan.
Kriket o‘yinchilari, aktyorlar va ijtimoiy tarmoq yulduzlari o‘yin va fantasy-sport brendlari reklamalarida paydo bo‘lib, raqamli pul o‘yinlarini sport madaniyatining oddiy qismiga aylantirishga yordam berdi. 2025-yilda sobiq hindistonlik kriketchi Suresh Raina noqonuniy qimor ilovalarini targ‘ib qilish bo‘yicha tergov doirasida so‘roq qilindi.
Ammo ba’zi oilalar uchun allaqachon juda kech. Qimordan foyda ko‘rayotgan kompaniyalar va tarmoqlar uchun Hindistonning 1,4 milliard aholisi katta raqamli bozorni ifodalaydi. Xarishning oilasi kabi oilalar uchun esa onlayn qimor butunlay boshqa narsani anglatdi. Yedapallida hikoya pul topishga urinayotgan yigitdan boshlandi va uchta o‘lim bilan yakunlandi.
Source: www.aljazeera.com