Yevropa yetakchilari dushanba kuni Finlyandiyaning Rovaniemi shahrida yig‘ilib, blokning Arktikadagi ishtiroki bo‘yicha kelgusi rejalarini muhokama qilmoqda. Uchrashuvda asosiy e’tibor yangi dengiz yo‘llari, foydali qazilma konlari va AQSh, Xitoy hamda Rossiyadan kelayotgan xavfsizlik tahdidlariga qaratiladi.
“Yevropa Arktika sammiti”da Germaniya kansleri Fridrix Merts, Daniya bosh vaziri Mette Frederiksen, Estoniya va Latviya bosh vazirlari, Litva va Ruminiya prezidentlari, Yevropa Ittifoqining tashqi siyosat bo‘yicha rahbari Kaya Kallas hamda Yevropa Kengashi raisi Antonio Koshta ishtirok etishi rejalashtirilgan. Finlyandiya bosh vaziri Petteri Orponing tashabbusi bilan o‘tkazilayotgan sammitda Yevropa Ittifoqining Arktikaga oid yagona strategik yondashuvini kuchaytirish maqsad qilingan.
Finlyandiya tomoni Yevropaning muzqaymoq kemalari salohiyatini strategiyaga kiritishni talab qilmoqda, chunki ular Shimoliy qutb mintaqasida operatsiyalar o‘tkazish, savdo yo‘llarini himoya qilish va harbiy mavjudlikni ta’minlash uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega ekani ta’kidlanmoqda. Rasmiylarning qayd etishicha, bu bo‘lmasa, mintaqada xavfsizlikni ta’minlash imkonsiz.
Dushanba kungi uchrashuvda rasmiy qarorlar qabul qilinishi kutilmayapti, ammo Yevropa Komissiyasi muzokaralar yaqin haftalarda e’lon qilinadigan yangi Arktika strategiyasini shakllantirishga yordam berishini ma’lum qildi. Milliy yetakchilar hujjatning yakuniy mazmuniga ta’sir o‘tkazish imkoniyatiga ega, bu esa uchrashuvning o‘z vaqtida o‘tkazilayotganini ko‘rsatadi. Blokning oldingi strategik hujjati 2021-yilda e’lon qilingan edi.
Arktika boshqa mintaqalarga qaraganda deyarli to‘rt barobar tez isib bormoqda, muzliklarning qisqarishi transport yo‘llari va mineral resurslarga kirishni ochib bermoqda. Bu o‘zgarishlar AQSh, Xitoy va Rossiyaning energiya, resurs va harbiy faolligini oshirishga turtki bo‘ldi. Avgust oyida Xitoy va Janubiy Koreya konteyner kemalarini Rossiya hududiy suvlaridagi Shimoliy dengiz yo‘li orqali o‘tkazib, uning ishlash qobiliyatini sinab ko‘rgan edi.
Kanada, Xitoy, Rossiya va Skandinaviya davlatlari Arktika davlatlari hisoblansa-da, Yevropa Ittifoqi va a’zosi Daniya uchun so‘nggi paytlarda eng xavotirli rivojlanish butunlay kutilmagan tomondan — AQShdan kelmoqda. AQSh prezidenti Donald Tramp “AQSh Grenlandiyaga ega bo‘lishi kerak” degan talabi bilan NATO harbiy ittifoqini buzish bilan tahdid qilmoqda. U milliy xavfsizlik manfaatlarini bahona qilib, zarurat tug‘ilsa, orolni kuch bilan egallashga ham tayyorligini bildirgan. Trampning ta’kidlashicha, Daniya Grenlandiyani Xitoy va Rossiyadan himoya qila olmaydi. Shundan so‘ng NATO mintaqada yangi xavfsizlik missiyasini boshlagan.
O‘tgan hafta Yevropa Komissiyasi raisi Ursula fon der Lyayen Grenlandiyaga tashrifi chog‘ida yaqin hamkorlik va qimmatbaho xom ashyolarni qazib olish infratuzilmasini yaratish uchun 200 million yevro (231 million dollar) miqdoridagi investitsiya paketini e’lon qildi. U Yevropa Ittifoqi “Grenlandiya va Arktikada ko‘proq ishtirok etishini” va’da qilib, paket “Grenlandiya va Arktikada yangi imkoniyatlar hamda kuchli va faol Yevropa Ittifoqini yaratishini” aytdi.
Source: www.dw.com