Nepal hukumatining ma’lumotlariga ko‘ra, Xitoy chegarasi yaqinidagi Bxotekoshi-Trishuli daryosi bo‘yidagi halokatli suv toshqinidan deyarli uch hafta o‘tib, qutqaruv ishlari yakunlanib, yordam va qayta qurish bosqichiga o‘tildi. Beshta zararlangan tumanda kamida 1386 kishining jasadi topilgan, 5130 dan ortiq kishi bedarak yo‘qolgan. Yo‘qolganlar orasida 587 nafar chet el fuqarosi va gidroenergetika tunnellarida ishlagan 900 ga yaqin ishchi bor.
Rasmiylarning ta’kidlashicha, suv toshqini muzliklarning qulashi natijasida yuzaga kelgan. Tabiiy ofat o‘nlab gidroenergetika inshootlarini vayron qilib, butun aholi punktlarini yo‘q qildi. Yuqori daryo havzalarida odamlar soni juda ko‘p bo‘lgan. Ko‘plab joylarda yo‘llar va ko‘priklar vayron bo‘lgani sababli qutqaruv va yordam guruhlari zarur yuklarni yetkazish uchun vertolyotlardan foydalanishga majbur bo‘lishmoqda.
Nuvakot tumanidagi Sole qishlog‘i aholisi Niranjan Paudyal suv toshqinida ota-onasi, amakisi, xolasi va singlisini yo‘qotdi. U DW nashriga bergan intervyusida: “Biz kunlab vayronalar orasidan ota-onam va yaqinlarimni izlab yurdik. Afsuski, ofat ularning jasadlarini topib dafn etish imkonini ham bermadi”, dedi. Rasuva tumanidagi Uttargaya qishloq okrugida jamoat yerlari suv ostida qolgan yoki xavfli holga kelgan. Okrug raisining o‘rinbosari Chameli Gurungning aytishicha, “suv toshqinidan keyin halok bo‘lganlarning janozasini o‘qish uchun ham yer qolmadi. Qarindoshlar janoza marosimlarini o‘tkazish uchun Katmandudagi Pashupati Aryagatga borishga majbur bo‘lishmoqda”. Faqat Uttargayada 618 ta uy vayron bo‘lgan yoki ko‘milgan, 877 kishi bedarak yo‘qolgan. Faqat 12 ta jasad topilgan.
Nepal aloqa vaziri Bikram Timilsina DW nashriga ma’lum qilishicha, jabrlanganlar o‘z uylariga yaqin joyda qayta joylashtirilmoqda, ularga yaqin atrofdagi jamoat yoki xususiy yerlardan foydalanish imkoniyati berilib, uy xo‘jaligi hajmiga qarab moddiy yordam ko‘rsatilmoqda. Favqulodda yordam ishlari barqarorlasha boshlagan bir paytda Nepal katta moliyaviy yukka duch kelmoqda. Dastlabki tezkor zarar va ehtiyojlarni baholash (RDNA) hisobotiga ko‘ra, qayta qurish uchun umumiy ehtiyoj 723,3 milliard Nepal rupiyasini (4,78 milliard dollar, 4,1 milliard yevro) tashkil etadi. Mablag‘ning deyarli uchdan ikki qismi energetika va transport tarmoqlari hamda o‘quv muassasalarini tiklashga yo‘naltiriladi.
Nepal deyarli barcha elektr energiyasini gidroenergetikadan oladi, bu soha mamlakat eksport daromadining tez o‘sib borayotgan manbasiga aylangan edi. Suv toshqini bu sohaga katta zarar yetkazdi. Dushanba kuni qo‘shni Hindiston kamida 31-dekabrgacha kuniga 18 soat davomida Nepalga elektr energiyasi eksport qilishni ma’qulladi, deb xabar berdi Reuters. “Biz barcha ichki resurslarimizdan foydalanishga va xalqaro yordam jalb qilishga harakat qilamiz”, dedi vazir Timilsina.
Nepal BMTning Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha doiraviy konventsiyasi (UNFCCC) qoshidagi Yo‘qotish va zarar jamg‘armasiga rasman murojaat qildi. Biroq iqlim o‘zgarishi oqibatlariga qarshi kurashish uchun tashkil etilgan bu jamg‘arma hali o‘z cheklangan resurslarini taqsimlashni boshlamagan. Nepal qayta qurishni iqlimga chidamli infratuzilma yaratishga qaratilgan iqtisodiy tiklanish strategiyasining bir qismiga aylantirishga intilmoqda. Katmandu universiteti dotsenti Roshi Lamichxanening so‘zlariga ko‘ra, “avvalgi tabiiy ofatlardan keyingi boshqaruv tajribasidan kelib chiqib, eng muhimi – mablag‘lardan hayot va tirikchilikni tiklash hamda ofatlarga chidamli infratuzilma qurish uchun qanchalik samarali foydalana olishimizdir”.
Nepal Bosh vaziri Balendra Shoh 24-sentabr kuni Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasida nutq so‘zlashi rejalashtirilgan. U iqlim o‘zgarishi oqibatlarini yumshatish uchun global javobgarlikka chaqirishi kutilmoqda. Nepal global issiqxona gazlari emissiyasining 0,1 foizidan kamini chiqarishiga qaramay, iqlim xavf-xatarlariga juda zaif. Nepal O‘rmon va atrof-muhit vazirligi Iqlim o‘zgarishini boshqarish bo‘limi rahbari Maheshvar Dxakalning aytishicha, “qayta qurish iqlimga chidamli infratuzilma qurish uchun imkoniyat sifatida ishlatiladi. Biz ‘ertangi kun yaxshi kelajak uchun’ shiori ostida yo‘riqnoma ishlab chiqamiz”.
Iqlim olimlari har qanday ekstremal hodisani faqat global isish bilan bog‘lashdan ehtiyot bo‘lishmoqda, ammo ular Himolaylarda muzliklarning erishi tezlashayotganini tan olishmoqda. Climate Analytics South Asia direktori Manjit Dxakalning ta’kidlashicha, ofat ko‘lami global harorat ko‘tarilishining oqibatlarini ko‘rsatadi va Nepalga xalqaro maydonda global uglerod emissiyasini qisqartirishni talab qilish imkoniyatini beradi. “Iqlim o‘zgarishi oqibatlarini hal qilish uchun global javob bo‘lishini qancha ofatlarni kutishimiz kerak?” – deydi u.
Source: www.dw.com