Janubiy Afrikaning Johannesburg shahridagi xalqaro aeroport atrofida sakkiz nafar ayolning jasadi topilishi mamlakatda qo‘rquv, qayg‘u va g‘azabni kuchaytirdi. Bu holat femitsid (ayollarga qarshi zo‘ravonlik) muammosini hal qilishda sezilarli yutuqlar yo‘qligini ko‘rsatdi.
9-sentabr kuni yugurishga chiqqan 38 yashli Elizabeth “Tsontso” Moselakgomo uyga qaytmagan. Uning 8 yashli qizi qarindoshlariga xabar bergan, ular politsiyaga murojaat qilishgan. Uning jasadi shanba kuni topilgan va dushanba kuni qarindoshlari tomonidan aniqlangan. Uning yo‘qolgani haqidagi xabar ijtimoiy tarmoqlarda tez tarqalgan.
Politsiya ma’lumotlariga ko‘ra, 15-iyuldan buyon Kempton Parkda (OR Tambo xalqaro aeroporti qarshisida) to‘rt ayolning jasadi topilgan. Ularning barchasi yarim yalang‘och va ko‘rinadigan ko‘karishlar bilan topilgan. Dushanba va seshanba kunlari Kempton Parkdan 15 milya shimolda joylashgan Olifantsfonteyn shahrida yana ikki ayolning jasadi topilgan. Seshanba kuni politsiya janubi-sharqda 25 milya uzoqlikda yana bir ayolning yalang‘och va chirigan jasadi topilganini ma’lum qilgan. Politsiya vaziri vazifasini bajaruvchi Firoz Cachalia chorshanba kuni Olifantsfonteynda 7-sentabrda topilgan yana bir ayolning jasadi ham tergovga qo‘shilayotganini aytgan.
“Bu mamlakatda biz o‘ljasiz,” deb yozgan Sakane Mokoena Instagram’da do‘sti va hamkasbi yuguruvchi Moselakgomo vafoti tasdiqlangach. Janubiy Afrika dunyodagi eng yuqori femitsid darajasiga ega. Politsiya ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yil 31-martgacha bo‘lgan yilda 27,600 dan ortiq odam o‘ldirilgan, shundan 5,578 nafari ayollar.
Yillar davomida ayollar Janubiy Afrika hukumatini gender asosidagi zo‘ravonlikka jiddiy yondashishga chaqirib kelmoqda. 2025-yil noyabrida Johannesburgda G20 sammiti arafasida yuzlab ayollar norozilik namoyishiga chiqqach, Prezident Cyril Ramaphosa buni milliy inqiroz deb e’lon qilgan. Biroq aniq reja yoki harakatlarning yo‘qligi kampaniyachilarni hafsalasini pir qildirmoqda – ayollar o‘ldirilishda davom etmoqda.
Oxirgi o‘lim holatlari maxsus zobitlar tomonidan tergov qilinmoqda. Shanba kuni ular: “Kempton Park va uning atrofidagi ayollarga yolg‘iz yurish yoki yugurish tavsiya etilmaydi, ayniqsa tanho joylarda. Ular chekka hududlardan qochishlari, hushyor bo‘lishlari va iloji bo‘lsa, guruhda sayohat qilishlari yoki mashq qilishlari kerak”, degan.
Janubiy Afrikalik ayollar o‘z xavfsizligi uchun o‘zlari javobgar bo‘lishi kerakligi haqidagi fikrga g‘azab bilan javob berishdi. Ko‘plab yuguruvchilar allaqachon marshrutlarni bo‘lishish kabi ehtiyot choralarini ko‘rishayotganini ta’kidlashdi. “Ayollar omon qolish uchun hamma narsani qilayotganda, bizga hushyor bo‘lishni aytishdan charchadik”, dedi “Women For Change” targ‘ibot guruhi. “Bir ayolning yo‘qolishi, umidsiz oila, yuguruvchilar va jamoatchilikning qidiruvi va ishning virusga aylanishi kerak emas, bu hudud shu qadar jadal qidirilishi uchun”, deya qo‘shimcha qildi guruh.
Tergovchilar shanba kuni ketma-ket qotil versiyasini ko‘rib chiqayotganliklarini aytishgan. Biroq dushanba kuni politsiya vakili Athlenda Mathe jurnalistlarga: “Hozircha bizda ketma-ket qotil borligini ko‘rsatadigan hech narsa yo‘q”, degan. Mathe iyul oyida birinchi ayolning o‘ldirilishida gumondor uning yigiti hibsga olinganini qo‘shimcha qilgan. Ramaphosa seshanba kuni politsiya organlariga davom etayotgan qotillik tergovlariga ustuvorlik berishni buyurganini aytgan.
Boshqa qotilliklarda gumondor yoki gumondorlarning jinsi tasdiqlanmagan bo‘lsa-da, kampaniyachilar erkaklarni ayollar va bolalarga nisbatan zo‘ravonlik uchun javobgarlikni o‘z zimmalariga olishga chaqirishdi. “Bu narsalarning ba’zilari bizning ko‘z oldimizda sodir bo‘lganda, ko‘pchiligimiz erkaklar boshqa tomonga qaraymiz”, dedi Sonke Gender Justice ijrochi direktori Bafana Khumalo. “Sizda “Yo‘q, bu mening ishim emas” kabi bahonalar bor. Biz ayollarga qarshi zo‘ravonlik bizning ishimiz ekanligiga qat’iy ishonamiz. Biz erkaklar sifatida bir-birimizga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarashni va bir-birimizni javobgarlikka tortishni boshlashimiz kerak”.
Moselakgomo jasadi aniqlanishi qayg‘u to‘lqinini keltirib chiqardi. Mokoena u bilan taxminan ikki yil oldin tanishgan, o‘shanda Moselakgomo shanba kunlari yolg‘iz mashq qilmaslik uchun yugurish klubiga qo‘shilgan. “U ajoyib ayol edi”, dedi Mokoena. “U har doim qizi haqida gapirardi. Tsontso har doim “Xayr, bolalar, men ketishim kerak, bolamga borishim kerak” derdi. Bu uning qizi bilan qanchalik yaqin ekanligining bir misoli. Va u juda yengil ruhli, kulgili va quvnoq ayol edi, mehribon – juda juda mehribon”.
Janubiy Afrika bo‘ylab yugurish klublari Moselakgomo xotirasiga bag‘ishlangan tadbirlarni tashkil qilishdi va Mokoena bu hukumat va politsiyani ayollarni himoya qilish uchun ko‘proq harakat qilishga undashiga umid qilmoqda. U qo‘shimcha qildi: “Dunyo, hech bo‘lmaganda mamlakatimiz, nima bo‘layotganini tan olish uchun bir lahzaga to‘xtaganidan xursandman. Keling, buni hammaga yetkazaylik va ayollarga nima bo‘layotganini aniq bilib olaylik”.
Source: www.theguardian.com