AQSh Yevropadagi harbiy kontingentini sezilarli darajada qisqartirish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqda. Bu haqdagi xabarlar AQSh ommaviy axborot vositalarida paydo bo‘ldi. Ma’lum qilinishicha, Pentagon rahbariyati yaqin kunlarda mudofaa vaziri Pit Hegsetga tegishli rejalarni taqdim etishi kutilmoqda. Bu qaror AQShning ittifoqchilari Vashingtonning Eron bilan urushda o‘z havo bazalaridan foydalanishiga ruxsat bermaganidan keyin yuzaga kelgan vaziyat bilan bog‘liq.
Eslatib o‘tamiz, Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushi davom etmoqda va Yevropa davlatlari o‘z hududlarida sabotaj operatsiyalari bo‘lishi mumkinligidan xavotir bildirmoqda. Germaniya avvalroq Rossiyani aeroportga dron hujumi uyushtirishda ayblagan edi. Yevropa o‘nlab yillar davomida NATO orqali AQSh bilan hamkorlikka tayanib, Rossiyaning mumkin bo‘lgan hujumini to‘xtatishga harakat qilgan. Biroq so‘nggi bir yilda ba’zi Yevropa poytaxtlari va Vashington o‘rtasidagi munosabatlar yomonlashdi.
NBC News xavfsizlik manbalariga tayanib xabar berishicha, Pentagon NATO doirasida iyun oyida e’lon qilingan tekshiruv natijasida Yevropadagi qo‘shin va harbiy aktivlarni qisqartirishning bir necha variantlarini ko‘rib chiqmoqda. Hegset iyun oyida Bryusseldagi NATO yig‘ilishida bu tekshiruv haqida gapirib, ittifoqchilarni tanqid qilgan va yangi o‘zgarishlar “NATO tez va qaytarilmas tarzda Yevropa mudofaasini o‘z zimmasiga olishga o‘tishini ta’minlashga qaratilgan” ekanini aytgan. U Yevropa ittifoqchilarining AQSh kuchlariga Eronga hujum qilish uchun bazalardan foydalanishga ruxsat bermaganini “uyat” deb atagan.
“Bu ittifoqchilar Amerika o‘g‘il-qizlarini, bizning o‘g‘il-qizlarimizni xavf ostiga qo‘ydilar, ularga hech qachon shubha ostiga olinmasligi kerak bo‘lgan oldindan aytib bo‘ladigan kirish, joylashish va uchish huquqini bermadilar”, dedi Hegset. NBC xabariga ko‘ra, variantlardan biri Yevropada joylashgan taxminan 68 ming AQSh askarining uchdan bir qismini olib chiqish bo‘lishi mumkin. Bu asosan Germaniya, Italiya va Ispaniyada joylashgan askarlarga ta’sir qiladi. Ikkinchi, yanada keskin stsenariy 40 ming askar, shuningdek harbiy samolyotlar, kemalar va qurollarni olib chiqishni nazarda tutadi. AQSh shuningdek, qo‘shinlarni Markaziy yoki G‘arbiy Yevropadagi bazalardan NATOning sharqiy qanotiga, Rossiyaga yaqinroq joyga ko‘chirishni ham ko‘rib chiqishi mumkin. NBC xabariga ko‘ra, Hegset 6-noyabrgacha yakuniy qarorga kelishi kutilmoqda.
Ha, Ruminiyada joylashgan 2000 AQSh askarining yarmi o‘tgan yil ketgan. 5000 ga yaqin AQSh askari Germaniyadan olib chiqilmoqda, u yerda Yevropa kontingentining yarmidan ko‘pi joylashgan. Ularning olib chiqilishi haqidagi e’lon may oyida Germaniya kansleri Fridrix Merts AQShning Eron bilan urushini tanqid qilganidan keyin bo‘lgan. Tramp “ancha uzoqqa borish” bilan tahdid qilgan, ammo AQSh Davlat kotibi Marko Rubio o‘sha paytda Oq uyni 25 ming askarni olib chiqishdan to‘xtatgan, deb xabar bergan AQSh ommaviy axborot vositalari.
Harbiy xizmatchilar va aktivlarning ommaviy chiqib ketishi Yevropa uchun muhim bo‘ladi, chunki bu qit’ada AQShning yadroviy to‘xtatib turish pozitsiyasini zaiflashtiradi, deydi Germaniya Marshall jamg‘armasidan Ian Lesser. Rossiya NATO a’zolariga hujum qilishi ehtimoli past bo‘lsa-da, Moskva bunday rivojlanishdan albatta foyda ko‘radi, deydi tahlilchi. “Ammo bu qo‘shinlar qayerdan va qachon olib chiqilishiga bog‘liq”, deq qo‘shimcha qildi Lesser, hozircha Yevropaga ta’sirini taxmin qilish qiyinligini ta’kidladi. Agar qo‘shinlar G‘arbiy Yevropadan sharqiy qanotga ko‘chirilsa, bu tashvishli bo‘lmasligi mumkin, chunki Germaniya va Fransiya kabi davlatlar o‘z harbiy salohiyatini tez sur’atlar bilan oshirmoqda, dedi u. Ammo AQSh ham qo‘shinlarni olib chiqish orqali yutqazadi, chunki uning butun Yevropa bo‘ylab kuch proyeksiyalash qobiliyati pasayadi, deydi ekspertlar. Trampning Respublikachilar partiyasining yuqori martabali a’zolari bu borada xavotir bildirgan. Bu qadam “Rossiya prezidenti Vladimir Putinga noto‘g‘ri signal” yuborishi mumkin, degan edi senatorlar Rojer Uiker va vakil Mayk Rodjers Germaniyadan qo‘shinlar keta boshlaganidan keyin qo‘shma bayonotida.
Tramp o‘zining birinchi muddatidan beri Yevropa NATO a’zolarini ittifoqning moliyaviy yukining katta qismini AQShga yuklashda ayblab keladi. O‘tgan yanvarda Tramp NATO davlatlari yalpi ichki mahsulotining 5 foizini mudofaaga sarflashni boshlashlari kerakligini aytgan, ammo ko‘plab NATO a’zolari hali ham amaldagi 2 foiz maqsadiga erisha olmayapti. NATO a’zolari 2035 yilga kelib mudofaa xarajatlarini YaIMning 3,5 foizigacha oshirishga kelishib olgan. Trampning noroziligini kuchaytirgan yana bir narsa – Yevropa davlatlarining AQShga o‘z bazalaridan foydalanishga ruxsat berib, davom etayotgan AQSh-Isroil urushiga qo‘shilishdan bosh tortishi. Ispaniya va Italiya kabi ba’zi a’zolar Vashingtonning urushiga qarshi chiqqan. Yana bir muammo – tariflar. YeI o‘z tovarlarining katta qismini AQShga eksport qiladi, ammo Tramp o‘tgan yilgi savdo urushi doirasida Yevropa importiga 15 foizli tarif joriy qilgan.
Shuningdek, o‘tgan yili YeI va Vashington Tramp AQSh Daniyaning avtonom hududi bo‘lgan Grenlandiyani qo‘lga kiritmoqchi ekanligini aytganidan keyin qarama-qarshi bo‘lgan. Tramp Yevropa davlatlariga qo‘shimcha savdo tariflari bilan tahdid qilgan. Keyinchalik u bu tahdididan voz kechgan va Grenlandiyani kuch bilan egallashga urinmasligini aytgan. Juma kuni Tramp Grenlandiya va Daniya bilan yangi kelishuvga erishganini e’lon qilib, bu AQShga Grenlandiyada “xavfsizlik va boshqa barcha ehtiyojlar ustidan doimiy nazorat” berishini aytgan, bu AQShga tabiiy resurslarga kirish imkonini ham berishi mumkinligini ko‘rsatgan. Tayvan, yana bir an’anaviy AQSh mudofaa sherigi, ham Vashingtonga tayanish qiyinlashayotganini his qilmoqda. 1950 yildan beri Taypey Xitoyning mumkin bo‘lgan hujumini to‘xtatish uchun AQShning Tinch okeanidagi mavjudligiga tayangan. Biroq Tramp bu munosabatlarni shubha ostiga qo‘yadigan bir nechta izohlar bergan. Masalan, 2024 yilgi prezidentlik saylovlari arafasida u Tayvan himoya uchun Vashingtonga to‘lashi kerakligini aytgan. U shuningdek, Tayvan “sovutishi” kerakligini aytgan, chunki AQSh mintaqada urushga kirishni xohlamaydi. Eron bilan urush davom etar ekan, AQSh Tinch okeanidan harbiy aktivlarni Eron mojarosiga ko‘proq yo‘naltirmoqda, bu Tayvanning zaifligi haqida xavotirlarni kuchaytirmoqda. Yaqinda Tramp ma’muriyati Tinch okeanida qolgan so‘nggi aviatashuvchini Yaqin Sharqqa qayta joylashtirdi, bu oylar davomida tanaffussiz dengizda bo‘lgan Avraam Linkolnni almashtirish uchun edi. AQSh shuningdek, Saudiya Arabistonini Yamanning Huti militsiyasiga qarshi qo‘llab-quvvatlashni istamayotganga o‘xshaydi, Fors ko‘rfazidagi AQSh ittifoqchilari Eronning AQSh aktivlariga zarbalari natijasida energetika va harbiy ob’ektlariga jiddiy zarar yetkazgan.
Source: www.aljazeera.com