2021-yilda Gaiti prezidenti Jovenel Moise o‘ldirilishida gumon qilingan 18 nafar shaxs AQShga olib kelindi. Yakshanba kuni harbiy reys ularni Gaiti poytaxti Port-o-Prensdan AQShning Florida shtatiga yetkazdi, u yerda ular sud oldida javob beradilar.
Bu voqea AQShning Florida janubiy okrugi prokuraturasi may oyida “to‘da yetakchilari” va “fitna uyushtiruvchilar” deb atalgan shaxslarni ayblab, sudda g‘alaba qozonganidan so‘ng yuz berdi. Tergovni AQSh prezidenti Donald Trump tomonidan tayinlangan prokuror Jeyson A. Reding Kinyones boshqarmoqda.
“Bugun biz Jovenel Moise prezidentning o‘ldirilishi uchun javobgarlik yo‘lida navbatdagi muhim bosqichga o‘tdik”, — deb yozdi Kinyones ijtimoiy tarmoqlarda. “Biz dalillar qayerga olib borsa, shu yo‘ldan boramiz: moliyalashtirganlar, yordam berganlar, qo‘llab-quvvatlaganlar yoki jinoyat sodir etganlar. Besh yil o‘tib ham biz amerikalik sudlar oldiga ayblanuvchilarni keltirmoqdamiz va hali tugatganimiz yo‘q”.
Kinyones ekstraditsiya qilinayotgan gumondorlarning ismlarini darhol oshkor qilmadi, ammo Gaitida sudni kutayotganlar orasida o‘ndan ortiq kolumbiyalik askar va sobiq Gaiti hukumati amaldori bor. Uning so‘zlariga ko‘ra, FQB va boshqalar “davlat rahbarining o‘ldirilishidan foyda ko‘rishga uringan barcha shaxslar to‘liq javobgarlikka tortilishini ta’minlashga sodiq qolmoqda”. FQBning maxsus agenti Brett Skayls yakshanba kuni AQSh va xorijda bir nechta hibsga olishlar amalga oshirilganini tasdiqladi.
53 yoshli Moise 2021-yil iyulida Port-o-Prens ustidagi tepaliklarda joylashgan Pelerin 5 mahallasidagi shaxsiy uyida kechasi otib o‘ldirilgan, uning rafiqasi og‘ir yaralangan edi. Uning o‘ldirilishi chuqur siyosiy bo‘shliqni keltirib chiqardi va mamlakatni saylangan milliy rahbardan mahrum qildi. Institutsiyaviy inqirozdan foydalangan qurolli to‘dalar tezda o‘z ta’sirini kengaytirib, Port-o-Prensning taxminan 90 foizini nazorat qilishga erishdi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda kamida 8100 ta to‘da qotilligi qayd etilgan, xavfsizlikning yo‘qligi 1,5 millionga yaqin odamni uy-joyidan mahrum qilgan. AQSh federal sudlari Florida shtatida yurisdiksiyani o‘rnatdi, chunki asosiy fitna asosan shu shtatning janubiy qismida tuzilgan, moliyalashtirilgan va amalga oshirilgan. Gaitida adolatli sud o‘tkazish xavfsizlik inqirozi, korrupsiya, siyosiy betartiblik va gumanitar falokatlar tufayli imkonsiz bo‘lib qolgan.
Gaitida taniqli huquq himoyachisi va Milliy inson huquqlarini himoya qilish tarmog‘i ijrochi direktori Per Esperans 18 gumondorning AQShga o‘tkazilishini “Gaiti adliya tizimi uchun sharmandalik” deb atadi va kelajakda bunday murakkab ishlarni Gaitida ko‘rish uchun sud tizimini isloh qilishga chaqirdi. May oyida Florida hakamlar hay’ati to‘rt kishini qotillikda ayblab hukm chiqargan, kamida besh kishi aybini tan olib, umrbod qamoq jazosini o‘tamoqda. Moise o‘ldirilganidan beri Gaitida milliy saylovlar o‘tkazilmagan.
Source: www.aljazeera.com