Yigirma davlat va Yevropa Ittifoqi sun'iy intellekt (AI) inson nazoratida qolishini ta'minlash uchun xalqaro hamkorlikka chaqiruvchi qo'shma bayonot e'lon qildi. Hujjatda global nazorat organini yaratish va uning standartlarini joriy etish hamda ularga rioya etilishini ta'minlash masalasi ko'rib chiqilmoqda.
Bayonot dushanba kuni Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining yillik yig'ilishi oldidan e'lon qilindi. Hujjatni Finlandiya Prezidenti Aleksandr Stubb devoni tarqatdi. Unda hukumatlar va sanoat vakillari AI xalqaro huquqqa muvofiq va "inson rahbarligi, nazorati va boshqaruvi" ostida rivojlanishini ta'minlash uchun zudlik bilan harakat qilishga chaqiriladi.
"AI salohiyatini ro'yobga chiqarish uchun sanoat, hukumatlar va jamiyat hozir harakat qilishi kerak", deyiladi bayonotda. "Biz ushbu xatarlarni bartaraf etishimiz va nazoratni kuchaytirishimiz kerak – AI afzalliklaridan foydalanishda davlatlar o'rtasidagi tafovutni kengaytirmasdan."
Deklaratsiya davlatlarni "umumiy standartlar" ishlab chiqish va muvofiqlashtirishga, xavfsizlik bilan bog'liq jiddiy hodisalar to'g'risida hisobot almashishga va "standartlarni belgilash, tekshirishni ta'minlash va imkoniyat chegaralari kesib o'tilganda davlatlarni chaqirish" uchun xalqaro institut yaratishni o'rganishga chaqiradi.
Bayonotni Germaniya Kansleri Fridrix Merts, Norvegiya Bosh vaziri Jonas Gar Store, Yevropa Komissiyasi Prezidenti Ursula fon der Lyayen, Keniya Prezidenti Uilyam Ruto, Qozog'iston Prezidenti Qosim-Jomart Toqayev va Turkiya Tashqi ishlar vaziri Hakan Fidan kabi rahbarlar imzolagan. AQSh va Xitoy – dunyoning ikki yetakchi AI davlati – bayonotga qo'shilmadi, hujjat boshqa davlatlar tomonidan imzolanishi uchun "ochiq" qolmoqda.
AQSh Prezidenti Donald Tramp va Xitoy Prezidenti Si Szinpin payshanba kuni Oq uyda bo'lib o'tadigan uchrashuvda AI masalasini muhokama qilishlari kutilmoqda. Bu ularning bir yildan kam vaqt ichida uchinchi yuzma-yuz uchrashuvi bo'ladi. Vashington va Pekin ilg'or texnologiyalarda hukmronlik qilish uchun kurashmoqda va ikkalasi ham xavfsizlikni ta'minlash uchun AI rivojlanishini sekinlashtirish chaqiriqlarini rad etgan.
Boshqa AI ishtirokchilari – Hindiston, Janubiy Koreya, Yaponiya, Buyuk Britaniya va Fransiya ham imzolovchilar qatorida yo'q. Deklaratsiya AI sohasida xavfsizlik bo'yicha qizg'in munozaralar avj olgan bir paytda e'lon qilindi. Joriy oy boshida Anthropic bosh direktori Dario Amodei kompaniyalarni xatarlarni kamaytirish uchun rivojlanish "sur'atini sekinlashtirishga" chaqirdi. Bu taklifni OpenAI bosh direktori Sem Altman va SpaceX hamda Tesla bosh direktori Ilon Mask kabi raqobatchilar darhol qo'llab-quvvatladi.
Amodeining chaqirig'i AI modellarining ruxsatsiz zararli faoliyati bilan bog'liq bir qator holatlardan so'ng yangradi, jumladan iyul oyida OpenAI tomonidan sinovdan o'tkazilayotgan AI agentlari Hugging Face startapini buzib kirgan. Dushanba kuni OpenAI AQSh ilg'or AI uchun texnik standartlarni ishlab chiqish bo'yicha xalqaro sa'y-harakatlarga rahbarlik qilishi kerakligini aytdi. Kompaniya blog postida AQShning AI sanoati texnologik chegarada ekanligi va moliya, savdo, mudofaa, texnologiya va axborot tizimlari kabi muhim sohalarda imtiyozli global tarmoq mavqeiga ega ekanligini ta'kidladi.
BMT tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan Mustaqil Xalqaro Ilmiy Panel ham dushanba kuni yangi himoya choralariga chaqiriqlarga qo'shildi va Hugging Face hodisasi mavjud himoya choralarining "yemirilishini" fosh etganini aytdi.
Source: www.aljazeera.com