Sudanning shimolida, Misr bilan chegaradosh Awny kon hududida oltin koni qulashi oqibatida kamida 10 kishi halok bo'ldi va 21 kishi jarohatlandi. Bu haqda AFP agentligiga omon qolgan konchilar ma'lum qildi. Qutqaruv ishlari davom etar ekan, vayronalar ostida qolgan odamlar soni hozircha noma'lum.
Ushbu fojia G'arbiy Kordofan shtatidagi al-Zaraa konida sodir bo'lgan yana bir halokatdan bir necha kun o'tib yuz berdi. Markaziy Sudanning en-Nahud shahri yaqinidagi ushbu konning qulashi kamida 82 kishining hayotiga zomin bo'ldi. Bu ikki voqea mamlakatning eng muhim va eng kam tartibga solinadigan sohalaridan biri bo'lgan kon sanoatidagi xavflarni yana bir bor ko'rsatdi.
Sudan Afrika qit'asining eng yirik oltin ishlab chiqaruvchilaridan biri hisoblanadi. Hukumat ma'lumotlariga ko'ra, o'tgan yili mamlakat 70 tonna oltin ishlab chiqargan. 2023-yil aprel oyida Sudan armiyasi va tezkor yordam kuchlari (RSF) o'rtasida urush boshlanganidan so'ng, iqtisodiyot vayron bo'ldi, qishloq xo'jaligi izdan chiqdi, millionlab odamlar uylarini tark etdi va rasmiy iqtisodiyot zaiflashdi. Shu sharoitda oltin mamlakatning eng qimmatli daromad manbalaridan biri bo'lib qolmoqda.
2025-yil iyul oyida mahalliy agentliklar Sudanning oltin ishlab chiqarishi davom etayotgan mojaroga qaramay keskin o'sganini ma'lum qildi: 2024-yilda 64 tonnaga yetdi, bu 2022-yildagi 41,8 tonnadan 53 foizga ko'pdir va 1,57 milliard dollar qonuniy eksport daromadi keltirdi. Biroq oltin savdosi xalqaro miqyosda e'tibor markaziga aylandi. Eksportning katta qismi BAAga yo'naltiriladi. 2025-yil mart oyida Sudan Xalqaro sudga (ICJ) murojaat qilib, BAA ni oltin yordamida RSFni qo'llab-quvvatlashda aybladi. BAA RSFga qurol yetkazib berish ayblovlarini rad etadi.
Sudanning oltin konlari butun mamlakat bo'ylab tarqalgan, aksariyati shimoli-sharqda. Mamlakatning asosiy porti bo'lgan Port Sudan urush boshlanganidan beri Sudan armiyasi nazoratida. Biroq RSF nazoratidagi hududlarda ham oltin konlari mavjud. Xalqaro inqiroz guruhining Afrika shoxi bo'yicha katta tahlilchisi Jozef Takerning so'zlariga ko'ra, hozirda "Sudan oltinining katta qismi hukumat kanallari orqali emas, balki kontrabanda yoki noqonuniy tarmoqlar orqali chiqariladi".
Tahlilchilar fikricha, ushbu diplomatik kurash va oltin atrofidagi ayblovlar fonida Sudanning shimolidagi konlardagi o'limlar mamlakatning ushbu sohani qanday boshqarishi haqida kengroq savollar tug'diradi. "Bu falokat Sudan oltin konlarida ishlaydiganlarning halokatli xavf-xatarlariga yana bir misoldir", dedi Taker Al Jazeeraga. "Ularning aksariyati uzoq hududlardagi norasmiy, hunarmandchilik konlari bo'lib, tartibga solinmagan va zamonaviy kon texnologiyasi, tegishli infratuzilma va maxsus xavfsizlik uskunalariga ega emas".
Joriy yilda Sudan Bosh vaziri Kamil Idris minerallar vaziri bilan uchrashib, an'anaviy konchilikni tartibga solish va turli mineral bozorlarini boshqarish siyosatini muhokama qildi. Frantsiyada joylashgan Sudan ommaviy axborot vositalariga ko'ra, Sudan hukumati mamlakat bo'ylab konchilik faoliyati keltirib chiqargan ekologik zarar va jamoat salomatligiga xavflarni tezkor bartaraf etishga chaqirdi. Biroq xavf-xatarlarga qaramay, Takerning ta'kidlashicha, Sudan iqtisodiyotining ahvoli ko'pchilik sudanliklar uchun oltin qazib olishni foydali ko'rinishga olib keladi.
Urush davrida Sudan funtining qiymati keskin tushib ketdi. 2023-yilda jangovar harakatlar boshlanishidan oldin taxminan 570 Sudan funti bir AQSh dollariga teng edi. 2026-yil apreliga kelib, valyuta o'sha qiymatning oltidan bir qismiga tushib qoldi: bir dollar uchun 3500 funt yoki undan ko'proq kerak bo'ldi. Bu oziq-ovqat inflyatsiyasining keskin o'sishiga va transport hamda yoqilg'i xarajatlarining ko'tarilishiga olib keldi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi hisob-kitoblariga ko'ra, Sudan 2023-yilda yalpi ichki mahsulotining (YaIM) 6,4 milliard dollarini yo'qotdi: bu o'sha yildagi 26 milliard dollarlik YaIMning to'rtdan bir qismidir. Avgust oyida BMT agentligi agrar mamlakat dehqonlarining 90 foizi o'tgan yil davomida hosilning pasayganini ko'rganini xabar qildi. Takerning so'zlariga ko'ra, bu iqtisodiy inqiroz "oltin talabini va konchilarning yomon sharoitlarda ishlashga tayyorligini kuchaytiradi" - hatto bu o'limga olib kelishi mumkin bo'lsa ham.
Source: www.aljazeera.com