Birlashgan Millatlar Tashkilotining Savdo va Taraqqiyot Konferentsiyasi (UNCTAD) tomonidan e'lon qilingan so'nggi hisobotga ko'ra, G'azo sektorini tiklash va qayta qurish ehtiyojlari 71,5 milliard dollarga yetgan va bu raqam yana o'sishi mumkin. Hisobot payshanba kuni UNCTADning 73-sessiyasida taqdim etildi.
Hisobotda ta'kidlanishicha, G'azo iqtisodiyoti dunyodagi "eng og'ir inqirozni" boshdan kechirmoqda. 59 yillik isroil ishg'oli "Falastin iqtisodiyotini tizimli ravishda zaiflashtirgan tarkibiy cheklovlarni o'rnatdi", bu esa mahsuldorlikni pasaytirib, qashshoqlikni chuqurlashtirdi va yordamga qaramlikni keltirib chiqardi.
Isroil 2023-yil oktabr oyida boshlagan urushdan so'ng vaziyat yanada og'irlashdi. Isroilning shafqatsiz harbiy harakatlari natijasida G'azodagi iqtisodiy muassasalarning 92 foizi zarar ko'rgan yoki vayron qilingan. Ishchi kuchining 90 foizdan ortig'i ishsiz qolgan. Shu bilan birga, yuz minglab ish o'rinlari yo'qolib, 2,8 milliard dollar miqdorida mehnat daromadi yo'qotilgan.
O'tgan yili G'azoda aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot 212 dollarni (kuniga 0,58 dollar) tashkil etgan bo'lib, bu 2022-yilga nisbatan 83 foizga kamaygan. Jahon banki, Yevropa Ittifoqi va BMTning alohida baholashiga ko'ra, 2026-yil boshiga kelib G'azodagi jismoniy infratuzilma zarari 35,2 milliard dollarni, iqtisodiy va ijtimoiy yo'qotishlar 22,7 milliard dollarni tashkil etgan. UNCTADning qayd etishicha, 71,5 milliard dollarlik qayta qurish smetasi "yanada oshishi mumkin".
Uy-joy sektori G'azo zarari va qayta qurish ehtiyojlarining eng katta qismini tashkil qiladi. Shifoxonalar va klinikalarning yarmidan ko'pi ishlamayapti, ekin maydonlarining 1,5 foizidan kami foydalanish mumkin va zarar ko'rmagan. Hisobotda qishloq xo'jaligi, sanoat, qurilish, energetika va texnologiyani tiklash uchun "keng ko'lamli xalqaro moliyaviy va texnik yordam" zarurligi ta'kidlangan.
Isroil 2025-yil may oyidan 2026-yil o'rtalarigacha Falastin hukumatiga tegishli bo'lgan kliring daromadlarini o'tkazishni to'xtatdi. 2019-yildan 2026-yil martigacha bo'lgan davrda ushlab qolingan daromadlar 3,67 milliard dollardan oshdi, bu 2025-yilda Falastin sof daromadining 83 foiziga teng. Falastin ma'muriyatining 2025-yil byudjeti taqchilligi YaIMning 13 foiziga yetdi, sog'liqni saqlash bo'yicha qarzlar 1,1 milliard dollarni tashkil etdi. Davlat qarzi 4,8 milliard dollarga yetdi.
Hisobotda ogohlantirilishicha, "tizimli qulash endi nazariy imkoniyat emas". Banklar tez orada yoqilg'i, suv va dori-darmon kabi muhim savdo oqimlarini ta'minlay olmasligi mumkin. Shuningdek, hisobotda aholining yerga kirish imkoniyati qisqargani, 2023-yildan beri 38 jamoa ko'chirilgani va 2026-yilning birinchi choragidagi ko'chirilish o'tgan yilning butun davridan oshib ketgani qayd etilgan.
Source: www.aljazeera.com