Livanning Nabatiya shahrida yashovchi Hadi Nasrallohning qo‘lida faqat apelsin sharbati sotadigan aravacha qolgan. Uning uyi Isroil bombardimonlari natijasida vayron bo‘lgan, qishlog‘i esa hozirda Isroil tomonidan bosib olingan janubiy Livanning o‘nlab aholi punktlaridan biri hisoblanadi.
Bir necha hafta ichida Isroilliklar yangi hukumatni saylash uchun saylov uchastkalariga boradilar. Ammo Al Jazeera suhbatlashgan Nasralloh va boshqa ko‘plab kishilar, hatto 2023-yilda Livanga qarshi urush boshlagan Binyamin Netanyaxu oktyabrdagi umumiy saylovlarda mag‘lub bo‘lsa ham, hech narsa o‘zgarmasligini kutmoqda. “Isroilning hududiy da’volari bor. Bu Buyuk Isroil haqida. Shuning uchun saylovda kim g‘alaba qozonmasin, buzg‘unchi harbiy siyosatni to‘xtatmaydi va janubiy Livanni tark etmaydi”, dedi Nasralloh.
Isroil janubiy Livandagi ko‘plab kishilar uchun o‘nlab yillar davomida dushman bo‘lib kelgan. Ammo so‘nggi uch yil ichida Netanyaxu rahbarligida Isroil armiyasi va Hizbulloh o‘rtasidagi davriy to‘qnashuvlar shiddatli va uzoq davom etgan urushga aylanib ketdi. Isroil armiyasi faqat Hizbullohga qarshi ekanini aytadi. Biroq uning hujumlari tinch aholi hududlarini keng nishonga olib, 2023-yil oktyabridan buyon kamida 8920 kishini o‘ldirgan va 30595 kishini yaralagan. Isroil bilan chegaradosh Livan hududining deyarli 6 foizi hanuzgacha bosib olingan – barchasi xavfsizlik niqobi ostida.
Endi Netanyaxu siyosiy omon qolish uchun kurashmoqda. Biroq Isroil hukumatining o‘zi mamlakat chegaralaridan tashqarida harbiy operatsiyalarni qo‘llab-quvvatlovchi yagona siyosiy kuch emas. Netanyaxuning asosiy siyosiy raqibi, “Yashar” partiyasi rahbari va sobiq armiya shtab boshlig‘i Gadi Eyzenkot ham xavfsizlik qirg‘iyi qiyofasini namoyish etmoqda. U Livanda 2006-yilda Hizbulloh bilan urush paytida ishlab chiqilgan harbiy strategiya – “Dahiye doktrinasi” bilan tanilgan. Bu strategiya dushmanlarga qarshi to‘sqinlik sifatida tinch aholi infratuzilmasiga qarshi ham katta kuch ishlatishni talab qiladi. Bu strategiya Isroilning so‘nggi urushlarida, xususan Bayrutning janubiy chekkalariga qilingan halokatli havo hujumlarida qo‘llanilgan.
Eyzenkot ham Netanyaxu kabi Isroil armiyasining harakat erkinligini talab qiladi. Ammo u Netanyaxuni Bayrutdagi operatsiyalarni to‘xtatish uchun AQSh bosimiga bo‘ysunganlikda aybladi, apreldan buyon Livan poytaxtiga yirik hujumlar uyushtirilmagan. U shuningdek, armiya Livandagi istalgan joyda Hizbullohga hujum qilish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi. U bosh vazirni urushni “ko‘r-ko‘rona, takabbur va mas’uliyatsiz” olib borishda va harbiy kuchni hech qanday erishish mumkin bo‘lgan siyosiy maqsadlar yoki barqaror diplomatik ufqsiz ishlatishda aybladi. Ammo Netanyaxu va Eyzenkotning bayon etilgan maqsadlari aslida bir xil – qurolsizlantirilgan janubiy Livan, Hizbullohning qurolsizlanishi va shimoliy Isroil aholisi uchun uzoq muddatli “xavfsizlik”.
“Ularning barchasi bir xil”, dedi Bayrutning janubiy chekkasida yashovchi Marsella Nasreddin Al Jazeeraga. “1948-yildan beri bir xil siyosat... yo‘q qilish va nazorat qilish... Isroil ko‘proq hududni nazorat qilishni xohlaydi”. Livan chegarasining narigi tomonida, janubiy Suriyada ko‘pchilik Isroil armiyasining yuzlab kvadrat kilometr Suriya yerlariga bostirib kirishidan tobora xavotirda. Hozirgi Isroil rahbariyati armiya chiqmasligini aytmoqda. Eyzenkot chekinishni tezlashtirishni istamayotganga o‘xshaydi va ishg‘olni yangi Suriya hukumatiga qarshi vosita sifatida ishlatmoqchi bo‘lganga o‘xshaydi. Bu Livan-Suriya chegarasining har ikki tomonidagi odamlarni Isroilning yaqinlashib kelayotgan saylovlari o‘zgarish olib kelish o‘rniga ularning ahvolini yanada yomonlashtirishi mumkinligidan xavotirga solmoqda.
“Menimcha, kim Isroilni boshqarishiga emas, balki hozirdan saylovlargacha nima bo‘lishiga e’tibor qaratish kerak”, dedi janubiy Nabatiya shahri aholisi Ali Jarmak Al Jazeeraga. “Netanyaxu so‘rovlarda oldinda emas, shuning uchun u ko‘proq ovoz olish uchun bu yerda urushni kuchaytirishga murojaat qilishi mumkin”. Netanyaxu allaqachon Livan hukumati bilan diplomatik jarayonni kechiktirgan. Avgust oyi boshidan beri Isroil va Livan rasmiylari o‘rtasida muzokaralar bo‘lmagan. Isroil Hizbulloh to‘liq qurolsizlanmaguncha Livandan keyingi chekinishlardan bosh tortmoqda. Ammo Hizbulloh buni rad etmoqda va hukumatning guruhni qurolsizlantirishga urinishiga qarshi turish bilan tahdid qilmoqda. Bosh vazir Navaf Salam davlat hokimiyatini butun Livan bo‘ylab kengaytirish uchun bosim ostida. U o‘tgan hafta Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasida Isroil bilan imzolangan asos shartnomasi aniq jadval asosida amaliy qadamlarga aylantirilishi, barcha qoidalarining bajarilishini ta’minlash uchun tekshirish mexanizmi yaratilishi kerakligini aytdi. Bu quloqqa chalinmadi. Buning o‘rniga Isroil armiyasi janubiy Livanga hujumlarni kuchaytirdi va armiya qo‘mondonligi “operatsiyalarning yangi bosqichi”ni muhokama qilmoqda. Isroilning siyosiy raqiblari o‘rtasidagi bahs hukmronlikni saqlab qolish emas, balki buni qanday amalga oshirish haqida.
Source: www.aljazeera.com