Yamanning xalqaro miqyosda tan olingan, Saudiya Arabistoni tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan hukumati Tehron tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan Hutiylar Eron Islom Inqilobi Qo'riqchilari Korpusi (IRGC) ko'magida Eron havo mudofaa qurollarini uchuvchi qanotli raketalarga aylantirganlikda aybladi. Hukumat bunday raketalarning imkoniyatlari amalda Yaman va muhim Qizil dengiz ustidagi fuqarolik havo qatnoviga tahdid solayotgani haqida ogohlantirdi.
Qayd etilishicha, ushbu raketalar issiqlikni kuzatish tizimida ishlaydi va harbiy yoki fuqarolik nishonlarini ajratish qobiliyatiga ega emas. Yaman hukumati vakili, brigada generali Majed al-Naziliyning so'zlariga ko'ra, qurollar IRGC mutaxassislari yordamida modernizatsiya qilingan va samolyotlar hamda qanotli raketalarga zarba berish uchun ishlatilmoqda. "Bu raketalar har biri 25 daqiqagacha havoda harakatlanadi va termal kuzatuv tizimi orqali ishlaydi, harbiy yoki fuqarolik nishonlarini ajratmasdan har qanday issiqlik manbasiga hujum qiladi", — dedi u. "Bu fuqarolik aviatsiyasi xavfsizligi va yo'lovchilar hayotiga bevosita va jiddiy tahdid soladi".
Al-Naziliy Birlashgan Millatlar Tashkiloti yoki insonparvarlik tashkilotlariga tegishli samolyotlar Yaman va mintaqa ustidagi havo yo'nalishlarida uchishi mumkinligini ta'kidladi. Uning so'zlariga ko'ra, "Janubiy Qizil dengiz ustidagi havo hududini xavfli zonaga aylantirish Yaman havo hududi xavfsizligi doirasidan tashqariga chiqadigan keskinlashuvdir". U shuningdek, bu "xavfli keskinlashuv" Eron rasmiylari, jumladan Eron Oliy Milliy Xavfsizlik Kengashi kotibi Mohsen Rezaeining AQSh Eron aviakompaniyalariga sanksiyalar qo'llaganidan keyin mintaqadagi aviatsiya xizmatlarini nishonga olish tahdidlari bilan bir vaqtga to'g'ri kelishini aytdi.
Ayni paytda Hutiylar Saudiya Arabistoniga qarshi hujumlarni kuchaytirdi. Payshanba kuni Ar-Riyod Saudiya Arabistonining g'arbiy qismidagi Toif va Qizil dengizdagi Yanbu porti hududiga qaratilgan oltita ballistik raketani tutib olganini ma'lum qildi. Hutiylar, shuningdek, Saudiya Arabistoni poytaxti Ar-Riyoddagi "nozik nishon"ga va Yanbudagi Saudi Aramco inshootlariga hujum uyushtirganliklarini aytdi. Hutiylar harbiy vakili Yahya Saree guruh ikki operatsiyada ballistik va qanotli raketalar hamda dronlardan foydalanganini bildirdi.
Hutiylar 2014-yildan 2022-yilda BMT vositachiligida o't ochishni to'xtatish e'lon qilinmaguncha Yaman hukumati va Saudiya Arabistoni boshchiligidagi arab davlatlari koalitsiyasi bilan ochiq to'qnashuvda edi, ammo so'nggi haftalarda janglar qayta avj oldi. Hutiylar Yamanning Qizil dengiz sohilini, shuningdek strategik ahamiyatga ega Moxa shahri va Qizil dengizning janubiy kirish qismidagi Bob al-Mandab bo'g'ozidagi Mayyun orolini egallab oldi. Iyul oyida qurolli guruh Qizil dengizda Saudiya Arabistoniga qarshi dengiz blokadasini e'lon qildi.
Eron Islom Inqilobi Qo'riqchilari Korpusi (IRGC) ko'magi haqidagi da'volar xalqaro miqyosda hali mustaqil tasdiqlanmagan. Italiya Xalqaro Siyosiy Tadqiqotlar Instituti katta ilmiy xodimi Eleonora Ardemagni Al Jazeeraga Hutiylar Eron havo mudofaa tizimini modernizatsiya qilgani haqida qat'iy dalillar yo'qligini, ammo "bir qator narsalar buni istisno qilib bo'lmasligini ko'rsatadi" degan. Uning so'zlariga ko'ra, Hutiylar ko'pincha urush sharoitida innovatsiya qilish qobiliyatini namoyish etgan, shuning uchun tahdid imkoniyatlarining rivojlanishi guruh uchun doimiydir. Ardemagni yillar davomida olib borilgan tadqiqotlar Hutiylar Erondan yig'ilgan raketalarni emas, balki yig'ilishi kerak bo'lgan Eron kelib chiqishidagi komponentlarni olishini aniqlaganini ta'kidladi.
Yaman harbiy va strategik tahlilchisi brigada generali Mohammed Al-Kumaimning aytishicha, Hutiylar endi Eron ballistik raketalari va dronlaridan foydalanish bilan kifoyalanmay, "uchuvchi" qanotli raketalarga asoslangan ilg'or havo mudofaa texnologiyalarini qo'llashni boshlagan. Ushbu raketalar 25 daqiqagacha havoda qolishi va nishonlarning uchish yo'nalishini elektrotermal emissiyalaridan kuzatishi mumkin. Yaman harbiy va strategik eksperti Ali Al-Dhahab Al Jazeeraga bu uchuvchi o'q-dorilarning ta'siri havodagi har qanday harakatlanuvchi ob'ekt uchun "doimiy tahdid" yaratishini, bu esa harbiy havo harakatini vaqtincha cheklashi mumkinligini aytdi.
Mintaqaviy aviatsiya sektoriga kelsak, StrategicAero Research bosh tahlilchisi Saj Ahmad Al Jazeeraga "Yaman atrofidagi havo qatnovi deyarli nolga teng, bu yo'lovchi samolyotlariga tasodifiy tahdidlar ehtimolini kamaytiradi" degan. Biroq, "xuddi shu raketalar shimolga, tijorat qatnovi mavjud bo'lgan Saudiya Arabistoniga uchirilmoqda", — qo'shimcha qildi Ahmad. Bu Hutiylar tahdidi Saudiya Arabistoni uchun "katta dilemma" tug'diradi, chunki ular havo hududini yopishni istamaydi, ammo raketalar uchayotganda havo qatnoviga ruxsat berish xavfini ham yodda tutadi. Uning so'zlariga ko'ra, Hutiylar "uzoq masofadagi nishonlarni urish qobiliyatini namoyish etgan. O'tgan yili Tel-Aviv aeroporti yaqinidagi hujum bunga misoldir". Bob al-Mandab bo'g'ozi kontekstida "Hutiylarning arsenalida mavjud bo'lgan har qanday raketalar tor suv yo'lida kemalarni osonlikcha yo'q qilishi mumkin", — dedi Ahmad.
Source: www.aljazeera.com