Parijda to‘rt hafta davom etgan sud jarayonidan so‘ng, olti nafar odam savdogari 2021-yilning noyabrida La-Mansh bo‘g‘ozida 31 nafar muhojirning o‘limiga sabab bo‘lgan eng yirik qayiq halokati yuzasidan aybdor deb topildi. Ular "ehtiyotsizlik oqibatida odam o‘ldirish"da ayblanib, 6 yildan 10 yilgacha qamoq jazosiga hukm qilindi. Yana yetti nafar ayblanuvchi esa to‘rt yilgacha bo‘lgan yengilroq jazoga tortildi, bir kishi esa oqlangan.
Fojia 2021-yil 24-noyabr kuni erta tongda sodir bo‘lgan. Qayiq Fransuz va Britaniya qirg‘oq qo‘riqlash xizmatlariga yordam chaqiruvini yuborgandan so‘ng cho‘kib ketgan. Halok bo‘lganlar orasida yetti yashar bola ham bor edi. Ular asosan iroqlik kurdlar, shuningdek, afg‘onlar, misrliklar va ironiyalik kurdlar edi. Faqat ikki kishi omon qolgan. Ayblov xulosasiga ko‘ra, muhojirlar Fransiya qirg‘og‘idan "sifatsiz, sertifikatlanmagan, dengizda suzish uchun yaroqsiz, haddan tashqari yuklangan va to‘g‘ri qutqaruv ko‘ylaklarisiz" qayiqda dengizga chiqarilgan.
Sud jarayoni aybdorlar ikki xil tarmoq – biri iroqlik kurd, ikkinchisi afg‘on – a’zolari bo‘lib, ular La-Mansh bo‘g‘ozini kesib o‘tishni tashkil qilish va muhojirlarni yig‘ilish joyiga olib kelish uchun hamkorlik qilganliklarini aniqladi. Sudda bir necha marotaba jabrlanuvchilarning oila a’zolari ishtirok etib, Iroq Kurdistonidan Fransiyaga kelib, qurbonlarning qayiqda qanday bo‘lgani haqida ta’sirli guvohlik berishdi. Ulardan biri, Zana Marmand Muhammed, ukasi Tvana "Angliyaga ish topish uchun va bizdagi geosiyosiy vaziyat xavfli bo‘lgani uchun ketmoqchi bo‘lganini" aytdi. "Oilada hech kim uning ketishini xohlamadi, lekin biz uni fikridan qaytara olmadik", dedi u. Nabi Mustafa Mina, 19 yoshida halok bo‘lgan Zanyarning otasi, o‘g‘lini ketishdan qaytarishga urinishini aytib berdi: "Men unga uylanishga yordam beraman, uyimni beraman, maoshimni ikkiga bo‘laman dedim. Lekin yo‘q, u yaxshiroq hayot istashini, qandaydir yo‘l topishini aytdi. Menda dalillar tugadi".
Oila a’zolari Iroq Kurdistonidagi bankda depozit to‘lab, keyin yaqinlarining Turkiya, Italiya va Fransiya orqali qanday harakat qilganini kuzatib borishgan. Tvananing oxirgi xabarlaridan birida u Eyfel minorasi oldida olingan suratini joylashtirgan. Sudda omon qolgan ikki kishidan biri Issa Omarning advokati tomonidan o‘qilgan bayonot ham eshitildi. Omar "sudya oldida chiqishni xohlardim, lekin kuchim yo‘q. Halokatdan beri mening bir qismim to‘lqinlar ostida g‘oyib bo‘lgandek tuyuladi", degan. Uning advokati Matye Chirez Omar "suzib yurgan jasadlarga, qutqaruv ko‘ylagiga yopishgan. U uxlab qolmaslik uchun ko‘zlarini ochiq tutib, yuragi urish uchun suzish orqali omon qolgan", dedi.
Politsiya halokatni tergov qilishda ikki tarmoq a’zolarini aniqlash uchun telefon kuzatuvidan foydalangan. Kichikroq shaxslar muhojirlarni boshpana berish, ularni Fransiya bo‘ylab Kale yaqinidagi "o‘rmon" lageriga tashish va jo‘nab ketish kechasida yordam berishda ayblangan. Iroqlik kurd tarmog‘ining da’vo qilingan rahbari – Bashdar ismli shaxs sudda ayblanuvchi bo‘lmagan. U Iroqda hibsda. Uning yaqin yordamchisi – Harem Ahmed Abawaker 8 yil qamoq jazosiga hukm qilindi. Eng katta jazo – 10 yil – afg‘on tarmog‘ini boshqargan Obaidullah Maroofkhelga berildi. U boshqa bir ayblanuvchi bilan birga sirtdan sud qilindi. 14 nafar ayblanuvchining aksariyati afg‘onlar yoki iroqlik kurdlar edi. Bittasidan tashqari barcha ayblanuvchilar sudda erkin shaxs sifatida qatnashdi, shuning uchun hukmdan so‘ng sud olti nafar hibsga olish orderini chiqardi.
Fransiya qurolli kuchlarining yetti a’zosi ustidan alohida politsiya tergovi olib borilmoqda, ular halokat kechasida muhojirlarga yordamga kelmaganlikda ayblanmoqda. Bu yetti kishi mintaqaviy dengiz qutqaruv markazida yoki dengiz floti kemasida bo‘lgan va qayiqdan kelgan yordam chaqiruvlarini e’tiborsiz qoldirganlikda ayblanmoqda. Ularni sudga berish bo‘yicha qaror keyingi oylarda qabul qilinadi. Sud jarayoni Fransiya va Buyuk Britaniya "bir kirdi, bir chiqdi" deb nomlangan sxemani tugatishini e’lon qilgan paytda yakunlandi. Bu sxema bo‘yicha Britaniya hukumati noqonuniy La-Mansh bo‘g‘ozidan o‘tgan muhojirlarni Fransiyaga qaytarib, evaziga boshpana olish ehtimoli yuqori bo‘lgan shaxslarni qabul qilgan. Fransiya bir yil davom etgan va 1000 dan sal ko‘proq muhojir mamlakatni almashtirgan dastur odam savdogarlarining biznes modelini buzishda kutilgan natijalarni bermayotganini allaqachon bildirgan edi.
Source: www.bbc.co.uk