Braziliya Oliy saylov sudi (TSE) seshanba kuni Amerikaning Meta texnologiya gigantiga saylov jarayoniga oid sud qarorlarini to‘liq bajarmagani uchun 7,5 million real — taxminan 1,34 million dollar yoki 1,22 million yevro — miqdorida jarima soldi. Qaror bir ovozdan qabul qilindi. Sudya Marco Aurelio Belizze qarorida kompaniyaning muddatlarni o‘tkazib yuborgani, ma’lumotlarni to‘liq oshkor qilmagani va ayrim ma’lumotlarni tekshirishda qiyinchiliklar yuzaga kelganini qayd etdi. Ish Lula koalitsiyasining 25-oktabrdagi saylov oldidan Meta’ni “algoritmik manipulyatsiya”da ayblab bergan shikoyati asosida ko‘rildi; sud esa saylov natijasiga qasddan ta’sir qilish maqsadi haqida dastlabki dalil topmaganini ma’lum qildi.
Asosiy faktlar: TSE Meta’ga 7,5 mln real (1,34 mln dollar) jarima soldi; sabab — sud buyruqlariga to‘liq rioya qilmaslik, kechikishlar va shaffoflik yetishmasligi. Sud saylov natijasiga qasddan ta’sir qilish haqida aniq dalil yo‘qligini, jarima asosan protsessual kamchiliklar uchun qo‘llanganini bildirdi. Meta qarorni rad etib, “yolg‘on ayblovlar”ga qarshi huquqiy himoyani davom ettirishini aytdi.
Bu ish Braziliyada saylov davrida raqamli platformalar ustidan nazorat kuchayib borayotgan sharoitda muhim signal bo‘ldi. Meta’ga Facebook, Instagram va WhatsApp kiradi; kompaniya saylovoldi kampaniyasida ikki tomonga teng munosabatda bo‘lish choralarini ko‘rganini bildirgan edi. Biroq sud hujjatlarida kompaniyaning sud talablariga javob berishdagi kechikishlari, to‘liq bo‘lmagan ma’lumotlari va ba’zi ma’lumotlarni tasdiqlashdagi muammolar asosiy asos sifatida ko‘rsatilgan. Lula koalitsiyasi esa o‘z shikoyatida algoritmik tizimlar uning raqibi Bolsonaroga yon bosganini da’vo qilgan, ammo sud bu da’voni hozircha qat’iy dalillar bilan tasdiqlamadi.
Sudya Belizze qarorida qasddan ta’sir qilish haqidagi xulosa “jiddiy dalillar va tegishli sud protseduralari orqali olinishi kerak”ligini yozgan. Meta o‘z navbatida chorshanba kuni bergan bayonotida ayblovlarni keskin rad etib, “davom etayotgan sud jarayonida faktlarni taqdim etish va o‘zini yolg‘on ayblovlardan himoya qilishda davom etamiz” degan. Kompaniya avvalroq sudga ikkala kampaniya uchun teng shart-sharoit yaratish bo‘yicha choralar ko‘rilganini ma’lum qilgandi; biroq sud bu boradagi shaffoflikni yetarli deb topmadi.
25-oktabrdagi ikkinchi turda Lula 51,7 foiz ovoz bilan Bolsonaruning 48,2 foiziga qarshi g‘alaba qozondi. Lula g‘alaba nutqida raqamli platformalar orqali saylovga “tashqaridan aralashuv” bo‘lgani haqidagi da’volarga e’tibor qaratib, yirik texnologiya kompaniyalarini tartibga solish zarurligini aytgan: “Biz saylovga tashqaridan, raqamli platformalar orqali bo‘lgan aralashuvni yengib o‘tishga majbur bo‘ldik; ularni tartibga solishimiz kerak.” Bu bayonot Braziliyada platformalar mas’uliyati haqidagi munozaralarni yanada kuchaytirdi.
Hozircha Meta jarimani to‘lashmi yoki qaror ustidan shikoyat qilishmi — bu borada aniq pozitsiyasini to‘liq ochiqlamadi; kompaniya huquqiy jarayonda o‘z pozitsiyasini himoya qilishini bildirdi. TSE qarori saylov davrida platformalardan tezkor va to‘liq ma’lumot talab qilish tendensiyasini mustahkamlaydi. Keyingi bosqichda sud jarayonlarining davom etishi, Meta’ning apellyatsiya imkoniyatlari va Braziliyada raqamli reklama hamda algoritmlar shaffofligi bo‘yicha yangi qoidalar muhokamasi kutilmoqda.
Source: www.dw.com