Janubiy Afrika Respublikasida muhojirlarga qarshi kayfiyat va bosimlar kuchayishi ortidan yuz mingdan ortiq zimbabvelik o‘z vataniga qaytishga majbur bo‘ldi. Mahalliy faollar va norozilik guruhlari tomonidan noqonuniy muhojirlarga mamlakatni tark etish uchun belgilangan 30-iyun muddatidan so‘ng, zo‘ravonlik va ta’qiblardan cho‘chigan fuqarolar ommaviy ravishda ortga qayta boshladi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 28-iyul holatiga ko‘ra 116 670 nafar Zimbabve fuqarosi JARni tark etgan, ulardan deyarli 80 ming nafari o‘z hisobidan vataniga yetib borgan.
Janubiy Afrika hukumati ushbu muddat rasmiy kuchga ega emasligini va zo‘ravonliklarga yo‘l qo‘yilmasligini bildirgan bo‘lsa-da, ko‘chalardagi reydlar va tahdidlar xorijliklar orasida jiddiy xavotir uyg‘otdi. Masalan, 2019-yilda yaxshiroq hayot ilinjida JARga ko‘chib o‘tgan Samanta Chimbuya kabi fuqarolar doimiy qo‘rquv va bosim ostida yashay olmasliklarini tushunib, mol-mulkini yig‘ishtirib qaytishga qaror qilishgan. Biroq vataniga qaytganlar yana o‘sha eski muammolar — ishsizlik, iqtisodiy qiyinchiliklar va ijtimoiy kafolatlarning yo‘qligi bilan yuzlashmoqda.
Mutaxassislar va nodavlat tashkilotlar vaziyatning og‘irligidan ogohlantirmoqda. Zimbabve Xristian Alyansi ijrochi direktori Useni Sibandaning ta’kidlashicha, ko‘plab qaytuvchilar uzoq yillar xorijda ishlab, o‘z yurtlarida boshpana yoki jamg‘armaga ega bo‘lmagan holda nochor ahvolda qolmoqda. Mamlakatda esa ularni ish bilan ta’minlashga qodir ijtimoiy himoya tizimi yetarli darajada rivojlanmagan. Mahalliy cherkovlar va jamoat tashkilotlari boshpana hamda oziq-ovqat berishga urinayotgan bo‘lsa-da, ehtiyojlar ko‘lami mavjud imkoniyatlardan ancha yuqori.
Shunday bo‘lsa-da, xorijda orttirilgan kasbiy mahorat ayrim fuqarolarga yangi hayot boshlashga imkon bermoqda. Duradgorlikni o‘rganib, ortga qaytgan Sidni Bunya kabi fuqarolar o‘z jamg‘armalari evaziga kichik ustaxonalar ochib, hatto mahalliy aholini ham ish bilan ta’minlamoqda. Shunga qaramay, inson huquqlari faollari hukumatni shunchaki transport ta’minlash bilan cheklanmasdan, qaytgan fuqarolarga yer, asbob-uskunalar va mikromoliyaviy grantlar ajratish orqali uzoq muddatli iqtisodiy integratsiya dasturlarini zudlik bilan yo‘lga qo‘yishga chaqirmoqda.
Source: www.aljazeera.com