Buyuk Britaniya rejimi Folklend orollari yaqinidagi «Sea Lion» neft konini rivojlantirish bo‘yicha o‘z manfaatlarini himoya qilishga va’da berdi, Argentina esa atrof-muhitga ta’sir qilish xavotirlari bilan bu offshore loyihaga qarshi Xalqaro dengiz huquqi tribunalida (ITLOS) huquqiy da’vo qo‘zg‘atdi. Gamburgda bo‘lib o‘tayotgan ikki kunlik majlisda Argentina neft burg‘ilash ishlarini to‘xtatib turish bo‘yicha vaqtinchalik qaror talab qilmoqda. Britaniya rejimi vakili, bosh prokuror Elli Rivz tribunalda loyiha to‘xtatilsa, Folklend orollari kelajagi uchun muhim bo‘lgan milliardlab funt sterling yo‘qolishi mumkinligini da’vo qildi; Britaniya rejimining rasmiy pozitsiyasiga ko‘ra, orollar suvereniteti muzokara predmeti emas.
Asosiy faktlar: «Sea Lion» — Folklend ma’muriyati nazorat qiladigan suvlarda Britaniya va Isroil kompaniyalari ishtirokidagi neft loyihasi bo‘lib, qazib olish 2027-yil martida boshlanishi, neft ishlab chiqarish esa 2028-yilda boshlanishi kutilmoqda. Kon 1,7 milliard barrel neft resursini, shundan 500 million barrel qayta tiklanadigan zaxirani saqlashi taxmin qilinadi. Argentina 13-oktabrda ITLOSga rasmiy shikoyat kiritib, vaqtinchalik chora ko‘rishni so‘radi; Buenos-Ayres loyihani BMT rezolyutsiyasi va o‘zining suverenitet da’volariga zid deb hisoblaydi.
Bu bahs Janubiy Atlantikadagi Britaniya nazoratidagi hudud bo‘yicha Britaniya rejimi va Buenos-Ayres o‘rtasidagi uzoq yillik qarama-qarshilikning yangi bosqichidir. Buyuk Britaniya rejimi orollarni 1833-yildan beri boshqaradi, Argentina esa o‘z qirg‘oqlari yaqinidagi hududni «Las Malvinas» deb atab, unga suverenitet da’vo qiladi. 1982-yildagi urushdan keyin munosabatlar vaqti-vaqti bilan keskinlashgan; hozir neft resurslari, atrof-muhit va xalqaro huquq masalalari bir nuqtada tutashib, tribunal qarori orollar iqtisodiy istiqboliga ham, mintaqaviy munosabatlarga ham ta’sir qilishi mumkin.
Argentina prezidenti Xavyer Milei sentabr oyida loyihani to‘sish choralarini e’lon qilib, X tarmog‘idagi postida Britaniya rejimini «noqonuniy ekspluatatsiya»ni to‘xtatishga chaqirdi va ikki hafta ichida to‘xtatilmasa, ITLOSga murojaat qilishini yozgan edi. Uning hukumatiga ko‘ra, loyiha BMTning suverenitet nizosi hal bo‘lgunga qadar bir tomonlama harakatlardan tiyilish haqidagi rezolyutsiyasini buzadi; Milei shuningdek, loyihada ishtirok etuvchi kompaniyalarga Argentina neft va kon sektorida ishlashni taqiqlash kabi qattiqroq sanksiyalar bilan tahdid qilgan. Tribunalda Rivz Argentina resurslarni «o‘zi uchun nazorat qilmoqchi» ekanini da’vo qilib, vaqtinchalik choralar orollar aholisining o‘z tabiiy resurslarini rivojlantirish huquqiga zarba berishini aytdi; Argentina advokati Mario Oyarsabal esa orol aholisi manfaatlari hurmat qilinishini, ammo ular orollar qaysi davlatga tegishli ekanini hal qilish huquqiga ega emasligini ta’kidladi.
ITLOS qarorlari yuridik jihatdan majburiy bo‘lsa-da, tribunal hozircha faqat vaqtinchalik choralar masalasini ko‘rib chiqmoqda; yakuniy qaror va keyingi arbitraj bosqichlari loyiha jadvaliga, investorlar ishonchiga va Folklend orollari byudjetiga ta’sir qilishi mumkin. Britaniya rejimi va Buenos-Ayres o‘rtasidagi ziddiyat davom etar ekan, «Sea Lion» bo‘yicha har qanday sud qarori nafaqat neft olish rejasini, balki Janubiy Atlantikadagi suverenitet bahsining yangi huquqiy va siyosiy muvozanatini belgilab berishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com