Xalqaro Amnesty International tashkiloti payshanba kuni e’lon qilgan hisobotida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Janubiy Sudandagi missiyasi (UNMISS) va mamlakat hukumati Abiemnom qishlog‘iga hujum uyushtirilishidan oldin berilgan ogohlantirishlarga samarali javob bermaganini ma’lum qildi. Hisobotga ko‘ra, 1-mart kuni Sudan chegarasi yaqinidagi chekka hududda 1 000 dan 1 500 gacha qurollangan kishi qishloq aholisiga o‘t ochgan, uylarni yoqib yuborgan va kasalxonaning bir qismini talon-taroj qilgan. Rasmiylar 200 dan ortiq odam, jumladan 130 mahalliy aholi, 76 xavfsizlik xodimi va yetti chet el fuqarosi halok bo‘lganini bildirgan.
Asosiy faktlar: Amnesty ma’lumotiga ko‘ra, UNMISS hujum ehtimolini bilgan, ammo mintaqadagi qariyb o‘ttiz nafar tinchlikparvar kuchini 1-martdagi hujumdan keyingina kuchaytirgan. Rasmiylar halok bo‘lganlar soni 200 dan oshganini, 230 dan ortiq inshoot yonib ketganini va qurbonlarning aksariyati ikki ommaviy qabrga dafn etilganini qayd etgan. Hisobot 22-dekabrga belgilangan saylovlar oldidan e’lon qilindi.
Janubiy Sudan 2018-yilgi tinchlik kelishuvidan so‘ng mo‘rt barqarorlik sharoitida yashamoqda; kelishuv besh yil davom etgan shafqatsiz fuqarolar urushiga chek qo‘ygan edi. Aprel oyida BMT Xavfsizlik Kengashi UNMISS mandatini uzaytirgan bo‘lsa-da, ruxsat etilgan harbiy kontingent chegarasini 17 000 nafardan 12 000 nafarga tushirgan. Missiya byudjet qisqartirishlari sharoitida ishlayotgani va tinch aholini himoya qilish uning asosiy vazifasi bo‘lib qolayotgani ta’kidlanadi.
Amnesty hisobotida keltirilgan iqtiboslarda tashkilotning Sharqiy va Janubiy Afrika bo‘yicha direktori Tigere Chagutah hukumat va UNMISS ham yetarli ma’lumotga, ham vaqtga ega bo‘lganini, ammo kuchliroq chora ko‘rmaganini aytgan: “Ularning samarali harakat qilmasligi odamlar hayotiga zomin bo‘ldi”. UNMISS vakili Priyanka Chowdhury esa missiya cheklangan resurslar bilan taxminan 2 500 kishini himoya qilganini, xavfsizlikni kuchaytirish uchun milliy armiyaga bir necha bor murojaat qilganini va hujumdan keyin qo‘shimcha 40 nafar politsiyachi yuborganini bildirgan. Amnesty nega bu kuchlar, ayniqsa 2025-yil aprelidagi o‘xshash halokatli hujumdan keyin, avvalroq joylashtirilmaganini so‘ramoqda.
Tashkilot qotilliklar bo‘yicha mustaqil tergov va tinchlikparvarlarning javob choralarini alohida ko‘rib chiqishni talab qilmoqda. Janubiy Sudan hukumati Amnestyning hisobotning dastlabki xulosalari yuzasidan yuborilgan ikki xatiga javob bermagan. Afrika Ittifoqi maxsus vakili Jakaya Kikwete BMT Xavfsizlik Kengashini saylovlarning tinch o‘tishini ta’minlashga yordam berishga chaqirgan; xalqaro inqiroz guruhi vakili Murithi Mutiga esa shoshilinch saylov 2018-yilgi tinchlik kelishuviga “so‘nggi zarba” bo‘lishi mumkinligidan ogohlantirgan. Chagutahning so‘zlariga ko‘ra, “Abiemnom omon qolganlari haqiqat, adolat va bunday fojia takrorlanmasligi kafolatiga loyiq”.
Source: www.aljazeera.com