Yaponiyalik astrofizik Kodzi Sumuraning arXiv.org preprintlar serverida e’lon qilingan tadqiqotiga ko‘ra, insoniyat o‘zga aqlli sivilizatsiyalar mavjud bo‘lgan taqdirda ham ular bilan aloqa o‘rnatish imkoniyati deyarli nolga teng bo‘lgan galaktik chekkada joylashgan bo‘lishi mumkin. Olimning hisob-kitoblari Somon yo‘li miqyosida ehtimoliy aloqa tarmog‘ini modellashtirishga asoslanadi: agar ilg‘or sivilizatsiyalar bir-birini izlab, yagona tarmoq yaratgan bo‘lsa, unga ulanish imkoniyati sivilizatsiyaning galaktikadagi o‘rniga bog‘liq. Shu sababli boshqa sivilizatsiyalardan xabar olmaslik ularning yo‘qligini qat’iy isbotlamaydi.
Asosiy faktlar: Tadqiqot insoniyat galaktik aloqa tarmog‘ining chekka hududida qolgan bo‘lishi mumkinligini nazariy jihatdan baholaydi. Sumuraning xulosasiga ko‘ra, hatto boshqa sivilizatsiyalar mavjud bo‘lsa ham, bizning ‘suhbatdoshlar’ topish imkoniyatimiz juda past. Bu natija yolg‘izlik haqidagi yakuniy xulosa emas, balki galaktikadagi joylashuv va aloqa imkoniyatlarini chuqurroq o‘rganish zarurligini ko‘rsatadi.
Muhokama uzoq vaqtdan beri Fermi paradoksi va Dreyk tenglamasi atrofida quriladi. 1960-yillar boshida amerikalik astrofizik Frenk Dreyk galaktikada aqlli sivilizatsiyalar sonini baholashga yordam beradigan mashhur tenglamani taklif qilgan edi. Zamonaviy hisob-kitoblarga ko‘ra, Somon yo‘lida Quyoshga o‘xshash milliardlab sariq mittilar mavjud; ular milliardlab yil davomida yonadi va nisbatan kuchsiz chaqnashlar hosil qiladi. Ehtiyotkor baholarda ham millionlab yulduzlar atrofida qattiq sirtli, suyuq suv uzoq saqlanadigan sayyoralar bo‘lishi mumkin. Shu sababli olimlar ‘Unda ularning barchasi qayerda?’ degan savolga javob izlaydi.
Tokhoku universiteti qoshidagi Ilg‘or fanlararo tadqiqotlar instituti mutaxassisi Sumura dadil farazdan kelib chiqadi: boshqa aqlli sivilizatsiyalar haqiqatan mavjud, ular bir-birini izlaydi va hatto butun galaktikani qamrab olgan aloqa tarmog‘ini yaratgan bo‘lishi mumkin. Bunday sharoitda alohida sivilizatsiya, jumladan insoniyat, ushbu tarmoqqa qanchalik ulanishi mumkinligi o‘rganiladi. Olimning ta’kidlashicha, bu imkoniyat ko‘p jihatdan sivilizatsiyaning qayerda joylashganiga bog‘liq: galaktikaning shunday ‘ovloq’ qismida bo‘lish mumkinki, ‘suhbatdoshlar’ topishga deyarli umid qolmaydi. Demak, insoniyat ham Somon yo‘lining ana shunday chekka hududida qolib ketmaganini aniqlash kerak.
Buning uchun galaktikaning hayot uchun yaroqli hududi — murakkab hayot paydo bo‘lishi va uzoq rivojlanishi ehtimoli eng yuqori bo‘lgan mintaqa — chegaralarini belgilash zarur. Umuman olganda, uchta asosiy shart bajarilishi kerak: og‘ir elementlarga boy yulduzlarning mavjudligi, ularning uzoq ‘umr ko‘rishi’ va yaqin atrofda o‘ta yangi yulduzlar portlashining bo‘lmasligi. Dastlabki ikki shart galaktika markaziga yaqinroq hududlarda yaxshiroq ta’minlanadi; uchinchi shart bo‘yicha esa chekkadagi ‘osoyishta mahalla’ qulayroq. Kelgusi tadqiqotlar aynan shu chegaralarni xaritalashga, insoniyatning galaktik tarmoqdagi o‘rnini baholashga va qidiruv strategiyalarini aniqlashtirishga qaratilishi kutiladi.
Source: kun.uz