AQShda impichment e’lon qilish tahdidi yana kun tartibiga chiqdi: mudofaa vaziri Pit Xegsetga qarshi urinish muvaffaqiyatsiz yakunlangach, kuzatuvchilar bu jarayon AQShning siyosiy amaliyotida keng tarqalib borayotganini, hatto Donald Trampga uchinchi marta impichment e’lon qilish ehtimoli ham muhokama qilinayotganini ta’kidlamoqda. DW tahlilida Xegset ishi, Bill Klinton va Trampga qarshi oldingi urinishlar ortidagi huquqiy mexanizm hamda siyosiy motivlar ko‘rib chiqiladi. Xegsetning o‘zi muvaffaqiyatsiz urinishni “fars” va “sabotaj” deb atagan, biroq bu bayonot rasmiy tekshiruvdan o‘tgan xulosa sifatida emas, balki siyosiy e’tiroz sifatida baholanmoqda.
Asosiy faktlar: Xegsetga qarshi impichment ayblovi Eron bilan urushni Kongressning tegishli ruxsatisiz boshlagani haqidagi da’voga asoslangan edi; jarayon qisqa muddatda ko‘rib chiqildi, ammo muvaffaqiyat ehtimoli past baholangan. AQShda impichment bo‘yicha ayblovni Vakillar palatasi qo‘zg‘atadi, Senat sudi ko‘rib chiqadi va mahkum etish uchun uchdan ikki qism ko‘pchilik talab qilinadi. 1799-yildan beri faqat sakkiz kishi, barchasi sudyalar, impichment qilingan; shu sababli yuqori mansabdor shaxslarga nisbatan muvaffaqiyat ehtimoli cheklangan.
Jarayonning huquqiy mantiqiga ko‘ra, impichment jinoiy ayblov emas, balki saylangan yoki tayinlangan mansabdor shaxsni, jumladan sudyani yoki prezidentni lavozimidan chetlashtirish imkonini beruvchi siyosiy-huquqiy protsedura hisoblanadi. Federal darajada Vakillar palatasi ish qo‘zg‘atgach, Senatda ikkala tomon ishtirokida sud bo‘lib o‘tadi; ammo uchdan ikki qism talabi AQSh siyosatidagi partiyaviy bo‘linish sharoitida mahkum etishni juda qiyinlashtiradi. Shu bois impichment ko‘pincha ayblovlarni ommaga yetkazish, mansabdor shaxs ustidan bosim o‘tkazish yoki iste’foga undash vositasi sifatida ishlatilmoqda.
Missuri universiteti professori, impichment va Donald Tramp bo‘yicha kitob muallifi Frenk O. Boumen III DWga bergan izohida impichment tahdidlaridan signal sifatida foydalanish eski taktika bo‘lsa-da, Tramp va Bayden davrida ayniqsa keng tarqalganini aytgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu yondashuv jamoatchilik ongida impichmentning qadr-qimmatini pasaytirgan: “Mening fikrimcha, ular muvaffaqiyat qozonishi kerak edi... Lekin bo‘lmadi va oddiy fuqaro nazarida bu shunchaki shovqin, hech narsa sodir bo‘lmadi. Unda nega buncha ovora bo‘lyapmiz?” Yel huquq maktabi professori Kit Uittington esa Kongressning bu vakolatdan o‘ta partiyaviy tarzda foydalanishi mahkum etish imkoniyatini yo‘qqa chiqarganini, asoschilar impichmentdan partiyaviy qurol yoki siyosiy xabar vositasi sifatida foydalanishni nazarda tutmaganini qayd etgan.
Maqolada ta’kidlanishicha, Tramp 2020-yilda “hokimiyatni suiste’mol qilish va Kongressni to‘sish”, 2021-yilda esa “qo‘zg‘olonni qo‘zg‘atish” ayblovlari bo‘yicha oqlangan. Boumen ikkala ishda maslahatchi sifatida qatnashgan va impichmentning jamoatchilik qadri pasayganini tan olgan. Huquqshunosning fikricha, Kongress yana urinish uchun “davlatga xiyonat, poraxo‘rlik, boshqa og‘ir jinoyatlar yoki vakolatni suiste’mol qilish” kabi asoslarni ko‘rib chiqishi mumkin, ammo siyosiy omillar hal qiluvchi ahamiyatga ega. Yaqin oraliq saylov natijalari demokratlarning keyingi yildan Kongressning ikkala palatasini nazorat qilishini ko‘rsatgani sababli Trampga qarshi uchinchi impichment ehtimoli muhokama qilinmoqda.
Boumen demokratlar Vakillar palatasidagi nazoratni Trampni zudlik bilan impichment qilishdan boshlashi mumkin emasligini, chunki bu ularning jamoatchilikka hokimiyatni qaytarib olganini ko‘rsatish bo‘yicha asosiy vazifasidan chalg‘itishini ogohlantirgan. Shu bilan birga, ekspertlar impichment tahdidlari soni ortishi mumkinligini, ammo senatorlar soni va partiyaviy manfaatlar tufayli haqiqiy mahkum etish ehtimoli pastligicha qolishini qayd etadi. Keyingi qadamlar Kongressdagi yangi tarkib, demokratlarning strategiyasi va AQSh rejimi ichidagi partiyaviy kelishuvlarga bog‘liq bo‘lib, bu masala Vashingtonning siyosiy kun tartibida saqlanib qolmoqda.
Source: www.dw.com