2023-yilgi Nobel tinchlik mukofoti sovrindori Nargiz Muhammadiyning qamoqxonada yozib, yashirin yo‘llar bilan tashqariga olib chiqilgan xotira kitobi nemis tilida nashr etildi. “A Woman Never Stops Fighting — My Struggle for Freedom, Democracy and Human Rights in Iran” nomli asar uning faollik yo‘li, takroriy hibslari va Eron rasmiylari bilan ziddiyatining shaxsiy narxini hikoya qiladi. Kitob PEN International 15-noyabrda nishonlaydigan Mahbus yozuvchilar kuni arafasida e’lon qilindi; ingliz tilidagi nashri 2027-yil sentabrga rejalashtirilgan. Jamg‘arma vakili Mariam Klarenning aytishicha, matn qattiq nazorat ostida yozilgan, boshqa qamoqxonaga ko‘chirilgach qo‘lyozmalar yo‘qolgan va muallif ularni qaytadan yozgan.
Asosiy faktlar: Muhammadiy jami 44 yildan ortiq qamoq jazosi va 154 marta qamchi urishga hukm qilingan; u 19 yoshga yetgan egizak farzandlaridan o‘n yildan ko‘proq vaqt davomida ajratilgan, ular xavfsizlik uchun Fransiyada yashaydi. Kitobning nemis tilidagi nashri chiqqan, ingliz tilidagi versiyasi 2027-yil sentabrda chiqishi kutilmoqda. Xotiralar uning talabalik faolligidan jurnalistika va inson huquqlari harakatigacha bo‘lgan yo‘lini qamrab oladi.
Nashr Eronning sud va qamoqxona amaliyotiga xalqaro e’tiborni kuchaytiruvchi uzoq davom etayotgan ishga yangi sahifa qo‘shadi. Muhammadiy 1972-yil 21-aprelda Zanjonda tug‘ilgan, 1990-yillarda Qazvin Imom Xomeyni universitetida fizika yo‘nalishida o‘qib yurganida siyosiy faollikka kirishgan. U aralash jinsli alpinizm guruhlarini tashkil qilgan, mustaqil talabalar tashkilotini yaratishga yordam bergan va siyosiy islohotlar tarafdori bo‘lgan; bu faoliyat rasmiylar tomonidan takroriy ta’qib va hibsga olinishlarga olib kelgan. 1996-yilda jurnalistlik faoliyatini boshlab, talabalar va ayollar harakati haqida yozgan, keyinchalik 2003-yilgi Nobel tinchlik mukofoti sovrindori Shirin Ebadiy asos solgan Inson huquqlarini himoya qiluvchilar markazida yetakchi shaxslardan biriga aylangan.
Nargiz Muhammadiy jamg‘armasining Germaniyadagi vakili Mariam Klaren DW nashriga bergan intervyusida kitob “Nargizning bugungi ayolga qanday aylanganini va bu yo‘lda qanday narx to‘laganini” ko‘rsatishini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Muhammadiy qamoqda doim yozgan, ammo 2020-yilda boshqa qamoqxonaga majburan ko‘chirilganda barcha hujjatlari yo‘qolgan va ishni boshidan boshlashga to‘g‘ri kelgan. Matnlar mahbuslar hamda o‘z xavfsizligini xavf ostiga qo‘ygan tashrif buyuruvchilar orqali bo‘lak-bo‘lak qilib tashqariga olib chiqilgan. Klarenning onasi, faol Nahid Tagaviy, Eronning mashhur Evin qamoqxonasida Muhammadiy bilan ikki yarim yil bir kamerada bo‘lgan.
Kitobda 1998-yilda siyosiy faol Tagi Rahmoniy bilan turmush qurgani va 2006-yilda Ali va Kiana ismli egizaklari tug‘ilgani kabi muhim lahzalar tasvirlangan. U yosh bolalari oldida hibsga olinishi, bir necha oy davomida ularga qo‘ng‘iroq qilish huquqidan mahrum bo‘lishi, shuningdek, so‘roqlar, kaltaklash va tibbiy yordamdan bosh tortish holatlarini bayon qiladi. Muhammadiy yakkalik kamerasining ruhiy ta’siriga alohida e’tibor qaratadi; bu mavzuni u ilgari boshqa mahbuslar bilan birga kitob va hujjatli filmda yoritgan. Uning inson huquqlari faoliyati bilan bog‘liq birinchi katta qamoq jazosi 2011-yilda boshlangan. Kitob nashri uning ozod etilishiga qaratilgan xalqaro chaqiriqlarni kuchaytirishi mumkin, ingliz tilidagi nashr esa 2027-yilda kitob ta’sir doirasini kengaytirishi kutilmoqda.
Source: www.dw.com