Polshaning ikki asosiy siyosiy lageri Konstitutsiyaviy tribunal ustidan nazorat uchun tobora keskinlashayotgan kurashga kirishgan: har ikki tomon huquq ustuvorligini himoya qilayotganini da’vo qiladi, tanqidchilar esa bu qarama-qarshilik fuqarolarning davlat institutlariga bo‘lgan ishonchini pasaytirayotgani va Moskva manfaatlariga xizmat qilayotgani haqida ogohlantirmoqda. Qarama-qarshilik Polsha rejimining bosh vaziri Donald Tuskni konservativ “Qonun va adolat” partiyasi bilan bog‘langan Prezident Karol Navrotskiy va tribunal rahbariyatiga qarshi qo‘yadi. O‘tgan oyda yangi tayinlangan sudyalardan biri tribunal raisi va uning o‘rinbosari vakolatlarini to‘xtatishni buyurgan, shundan so‘ng bino atrofiga politsiya jalb qilingan.
Asosiy faktlar: Bahs 2015 yilga borib taqaladi: o‘shanda “Fuqarolik platformasi” nazoratidagi parlament yangi parlament tarkibiga qoldirilishi kerak bo‘lgan vakansiyalarga sudyalarni tayinlashga uringan, “Qonun va adolat” esa bu mojarodan tribunal ustidan partiyaviy nazoratni kuchaytirish uchun foydalangan. So‘nggi haftalarda Navrotskiy va tribunal rahbariyati bir necha yangi sudyaning ishga kirishini bloklagan; 3 noyabr kuni Rossiyaning sobiq prezidenti Dmitriy Medvedev aralashuvni “to‘ntarish” deb atagan.
Bahsning ildizlari o‘n yildan ko‘proq vaqt oldinga borib taqaladi. 2015 yilda o‘z vakolatini topshirayotgan, o‘ng-markazchi “Fuqarolik platformasi” nazoratidagi parlament Konstitutsiyaviy tribunalda yangi parlamentga qoldirilishi kerak bo‘lgan vakansiyalarga sudyalarni tayinlashga harakat qilgan. O‘shanda saylangan konservativ “Qonun va adolat” rejimi bu mojarodan tribunalga mustaqil sudyalar o‘rniga partiya nomzodlarini joylashtirishni kuchaytirish uchun foydalangan. Hokimiyatga qaytgan “Fuqarolik platformasi” tribunalga yangi sudyalarni olib kelishga urinmoqda, ammo Prezident Navrotskiy va tribunal rahbariyati “Qonun va adolat” bilan bog‘langan holda bir necha yangi tayinlangan sudyaning ishga kirishini bloklagan.
So‘nggi keskinlashuvda yangi saylangan sudyalardan biri tribunal raisi va uning o‘rinbosari vakolatlarini to‘xtatishni buyurgan, bino atrofiga esa politsiya jalb qilingan. Navrotskiy bu qadamni kuch bilan egallash deb qoralagan, Polsha rejimining bosh vaziri Donald Tusk esa buni huquq ustuvorligini tiklashga qaratilgan harakat deb da’vo qilgan. Moskva allaqachon bu qarama-qarshilikdan Polsha institutlarining qonuniyligiga shubha uyg‘otish uchun foydalangan; 3 noyabr kuni Rossiyaning sobiq prezidenti Dmitriy Medvedev aralashuvni “to‘ntarish” deb atagan. Ijtimoiy tarmoqlarda Tuskning Karl Shmittga bag‘ishlangan Kronos falsafiy jurnali sonini o‘qiyotgan surati keng tarqalgan; Shmitt “Suveren — istisno holat haqida qaror qabul qiladigan shaxs” deb ta’kidlagan.
Jamoatchilik siyosatchilar o‘rtasidagi arqon tortishuvidan charchagan: bunga sabab nafaqat ikki asosiy blokning kuch ishlatish o‘rniga huquq ustuvorligini tilga olganda sezilarli ikkiyuzlamachilik ko‘rsatishi, balki bahsning odamlarning asosiy kundalik tashvishlariga — yashash qiymati va chegarasida qizg‘in urush, ichkarida gibrid va kognitiv urush olib borilayotgan mamlakat xavfsizligiga — javob bermasligidir. Institutlar qonuniyligi uchun kurash saylovlarga ham o‘tishi mumkinligiga Ruminiya misol bo‘ladi: 2024 yil 6 dekabrda Konstitutsiya sudi taxminiy xorijiy aralashuv haqidagi razvedka ma’lumotlaridan so‘ng prezidentlik saylovini bekor qilgan. Eng yomon stsenariyda Polshadagi konstitutsiyaviy inqiroz navbatdagi saylov sinovidan oldin chuqurlashishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com