Hindiston nazoratidagi Kashmirdagi Nazorat chizig‘iga yaqin joylashgan Tulail vodiysida yashovchi 25 yoshli shina tilida kuylovchi Aasim Yaseen o‘zining Buglinder qishlog‘ida tasodifiy uchrashuv uning musiqaga bo‘lgan ishtiyoqini yana kuchaytirganini aytadi. Qo‘shni qishloqdan bo‘lgan kollej talabasi Tanveer telefonida Yaseenning yaqinda shina tilida chiqarilgan Sangh Mukh Shamah qo‘shig‘ini qo‘yadi — bu lahzani xonanda mahalliy tinglovchilar uning mehnatini qadrlashining isboti deb biladi, garchi bu yerda musiqa har doim ham kasb sifatida qabul qilinmasa ham. Sun’iy chegaralar kundalik hayotni qanday o‘zgartirishi haqidagi turkumga kiruvchi ushbu maqola Gurez, Drass va Pokiston nazoratidagi Gilgit-Baltistondagi yosh shina musiqachilari ijtimoiy tarmoqlar orqali tilni saqlab qolish va bo‘lingan jamoa bilan aloqalarni tiklashga harakat qilayotgani haqida.
Asosiy faktlar: Maqolada Gurez, Drass va Gilgit-Baltistondagi shina tilida ijod qiluvchi san’atkorlar internet sifati pastligi, moliyaviy qiyinchiliklar va harakatlanishdagi cheklovlarga qaramay qo‘shiqlarini onlayn ulashayotgani yoritiladi. Onlayn musiqa bo‘lingan oilalar va jamoa uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri chegaraaroq aloqasiz xabar almashishning xavfsizroq usuliga aylangani qayd etiladi. Shuningdek, 2025-yil aprelida Pahalgam yaqinidagi hujumda 26 kishi halok bo‘lgani haqidagi ma’lumot mintaqadagi xavfsizlik muhiti bilan bog‘liq holda tilga olinadi.
Shina tilida so‘zlashuvchi jamoa bo‘linishi 1947-yilgi bo‘linish va Kashmirni Hindiston va Pokiston qismlariga ajratuvchi Nazorat chizig‘i o‘rnatilishi bilan bog‘liq. Yaseenning bobosi uning katta-katta amakisi bo‘lgan kishining bo‘linishdan oldin Gilgit-Baltistonda yashagani va mintaqa Pokiston nazoratiga o‘tgach ham o‘sha yerda qolgani haqida gapirib bergan; keyinchalik aloqa nihoyatda qiyinlashgan, xavfsizlik xavotirlari esa, Yaseenning so‘zlariga ko‘ra, oilaviy aloqalarning uzilishiga olib kelgan. Gurez Kashmir vodiysini Markaziy Osiyo bilan bog‘lagan tarixiy yo‘llarda, jumladan Astorga olib boruvchi Burzil dovoni yo‘nalishida joylashgan, biroq aholining Gilgitdagi qarindoshlariga borishi uchun mahalliy o‘tish nuqtasi yo‘q. Bir paytlar Srinagarni Muzaffarobod bilan, Poonchni Ravalakot bilan avtobuslar bog‘lagan, ammo bu marshrutlarning hech biri Gurezdan o‘tmagan.
San’atkorlar shina tilidagi qo‘shiqlarni 2010-yillarning oxirida Facebook va YouTube’da ulasha boshlagan, 2020-yilga kelib esa aholi onlayn musiqadan tog‘lar bo‘ylab tarqalgan jamoa bilan aloqani tiklashda foydalana boshlagan. Xavfsizlik xavotirlari tufayli ismini oshkor qilishni so‘ramagan Purana Tulail qishlog‘idagi 35 yoshli o‘qituvchi qo‘shiqlar hissiy jihatdan kuchli aloqa vositasiga aylanganini aytadi: ‘Musiqa orqali biz xabarni yubormasdan ham yetkazishimiz mumkin edi. Bu tomonda bir xonanda kuylasa, narigi tomondagi jamoamiz uni tinglaydi’. Yaseenning aytishicha, uning yurtida musiqa ko‘pincha ish sifatida qabul qilinmaydi: ‘Ba’zida boshqa kasbga o‘tishni o‘ylayman, lekin keyin kimdir telefonida mening qo‘shig‘imni qo‘ysa, davom etaveraman’. Buglinderda uning oilaviy hayoti dehqonchilik bilan bog‘liq; yog‘och uy tashqarisida zomo — yak va qoramol duragayi daraxt ostida turadi, hovlida tovuqlar yuradi. Onasi Kashmirning pushti tuzli choyi namkin choyni loy o‘choqda tayyorlaydi.
Maqola musiqachilarning sa’y-harakatlarini ham madaniyatni asrash, ham chegara bo‘ylab ehtiyotkorona aloqa shakli sifatida ko‘rsatadi, ammo moliyaviy bosim, beqaror internet va harakatlanishdagi siyosiy cheklovlar kabi to‘siqlarni ham qayd etadi. Yaseen yashaydigan vodiyda tepaliklarda bunkerlar, tog‘lar bo‘ylab to‘siqlar, tizmalar ustida kuzatuv kameralari va yo‘llarda nazorat punktlari bor; qishda qor yo‘llarni bir necha oy yopishi maktab, bozor va tibbiy yordamga borishni qiyinlashtiradi. Hozircha qo‘shiqlar odamlar ko‘pincha borolmaydigan joylarga yetib borishda davom etmoqda va bo‘lingan shina jamoasiga onlayn umumiy maydon yaratmoqda, Kashmir bo‘yicha kengroq siyosiy nizo esa hal etilmagan.
Source: www.aljazeera.com