Mozambikda muxolifat siyosatchisi, sobiq prezidentlikka nomzod Venansio Mondlane ustidan yuqori shov-shuvga sabab bo‘lgan sud jarayoni seshanba kuni boshlandi. U 2024-yil oktabrdagi bahsli saylovlardan keyin beshta ayblov, jumladan terrorizmga undash bo‘yicha javobgarlikka tortilmoqda. Jarayon davlat institutlariga bo‘lgan ishonch va oylar davomidagi tartibsizliklardan so‘ng hukumatga nisbatan jamoatchilik munosabatini sinovdan o‘tkazuvchi voqea sifatida kuzatilmoqda. Prokuratura Mondlanening ijtimoiy tarmoqlardagi jonli efirlari hamda namoyishlar, ish tashlashlar va fuqarolik bo‘ysunmasligiga qaratilgan chaqiriqlarini keyingi zo‘ravonliklar bilan bog‘laydi. Ayblov isbotlansa, unga 20 yildan ortiq qamoq jazosi tayinlanishi mumkin. Mondlane barcha ayblovlarni rad etib, zo‘ravonlikka chaqirmaganini ta’kidlaydi.
Asosiy faktlar: Mondlanega beshta ayblov, jumladan jinoiy harakatlarni ommaviy targ‘ib qilish, jamoaviy bo‘ysunmaslik va terrorizmga undash bo‘yicha ayblovlar qo‘yilgan; ayblov isbotlansa, 20 yildan ortiq qamoq jazosi mumkin. Ish asosan uning 2024-yil oktabridagi saylovdan keyingi jonli efirlari asosida qurilgan bo‘lib, rasmiy natijalarga ko‘ra g‘alabani Frelimo partiyasidan Daniel Chapu qo‘lga kiritgan. Mondlane ayblovlarni rad etadi va uning bayonotlari zo‘ravonlikning oldini olishga, saylov natijalari hamda da’vo qilingan suddan tashqari qotilliklarni oydinlashtirishga qaratilganini aytadi.
Sud ishi 2024-yil oktabrida bo‘lib o‘tgan prezidentlik va parlament saylovlariga borib taqaladi. Mondlane ushbu saylovlarda chap qanot muxolifat partiyasi Podemos ko‘magida prezidentlikka nomzod bo‘lgan edi. Rasmiy natijalarga ko‘ra, 1975-yilda mustaqillikka erishgandan buyon Mozambikni boshqarib kelayotgan Frelimo partiyasi nomzodi Daniel Chapu g‘olib deb e’lon qilindi. Mondlane bu natijalarni tan olmadi. Shundan so‘ng uning tarafdorlari bir necha oy davomida namoyishlar, ish tashlashlar va yo‘llarni to‘sish aksiyalarini o‘tkazdi; mamlakat bo‘ylab xavfsizlik kuchlari bilan zo‘ravon to‘qnashuvlar kuzatildi. Fuqarolik jamiyati tashkilotlari ma’lumotlariga ko‘ra, 400 dan ortiq kishi halok bo‘lgan, do‘konlar va jamoat inshootlari talon-taroj qilinib, vayron qilingan. Mondlanening so‘zlariga ko‘ra, namoyishlarning ikkita asosiy maqsadi uning siyosiy harakati a’zolarining suddan tashqari o‘ldirilishini tergov qilishga erishish va saylov natijalari haqidagi haqiqatni aniqlashdan iborat bo‘lgan.
Prokuratura Mondlanening ommaviy chaqiriqlari bilan zo‘ravonlik o‘rtasida bog‘liqlik borligini da’vo qiladi. Ayblov xulosasi uning ijtimoiy tarmoqlardagi jonli translatsiyalariga asoslangan. Mondlane bu talqinni rad etadi. U sentabr oyida Strasburgdagi Yevropa Parlamentiga tashrifi chog‘ida DW ga bergan intervyusida ko‘plab bayonotlari aynan teskari yo‘nalishda bo‘lganini tasdiqlovchi dalillari yetarli ekanini aytgan. U namoyishlarning asosiy masalalari zo‘ravonlikka aloqador emasligini ta’kidlagan. Sudda Podemos rahbari va Mondlanening sobiq siyosiy ittifoqchisi Albino Forkilha guvohlik berishi kutilmoqda. Biroq u prokuratura guvohi sifatida chiqmasligini, faqat o‘zi bevosita kuzatgan holatlar haqida gapirishini ma’lum qilgan.
Yuridik kuzatuvchilar ishning bir ma’noli emasligini qayd etadi. Taniqli mozambiklik advokat Baltazar Fael ayblov xulosasini hukm bilan tenglashtirmaslik kerakligi haqida ogohlantirib, DW ga ayblanuvchi hali aybdor deb topilmaganini aytgan. U terrorizmga undash ayblovini alohida tanqid qilgan: bu ayblov uchun Mondlane bayonotlari va aniq harakatlar o‘rtasida ishonchli bog‘liqlik isbotlanishi zarur, uning chaqiriqlaridan keyin sodir bo‘lgan zo‘ravonliklarning o‘zi yetarli emas. Endi sud uning xatti-harakati jinoyat tarkibiga kiradimi-yo‘qmi, degan masalani hal qilishi kerak. Natijani oldindan aytish qiyin, ammo bu jarayon Mozambikning siyosiy kelajagiga va fuqarolarning davlat institutlariga bo‘lgan ishonchiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Source: www.dw.com