Indoneziya prezidenti Prabowo Subianto yakshanba kuni Filippin poytaxti Manilada boshlangan ASEAN sammitida Singapur va Malayziyaga bir necha oy davom etgan o‘rmon yong‘inlari sabab chegaralar orqali tarqalgan tutun uchun rasman uzr so‘radi. Prezident matbuot xizmati bayonotiga ko‘ra, u bu masalani sammitning plenar majlisida tilga olib, qo‘shni davlatlarga yetkazilgan noqulaylik uchun kechirim so‘ragan va Indoneziya hukumati yong‘inlarni nazorat qilish hamda oldini olish bo‘yicha choralar ko‘rayotganini ta’kidlagan. Masala Janubi-Sharqiy Osiyoda o‘nlab yillardan beri takrorlanib kelayotgan transchegaraviy tutun ifloslanishi bilan bog‘liq.
Asosiy faktlar: Prabowo Subianto Malayziya va Singapurdan uzr so‘radi; 17 ta kompaniyaning konsessiyasi bekor qilingan, 26 ta kompaniya tekshirilmoqda, 11 tasiga ayblov qo‘yilgan. Yong‘inlarga qarshi 71 ming nafar o‘rmon o‘t o‘chiruvchisi safarbar etilgan, 16 kishi halok bo‘lgan. Indoneziya 11 yildagi eng kuchli yong‘inlar bilan kurashmoqda.
Prezidentning so‘zlariga ko‘ra, tutun Malayziya va Singapurga yetib borgan, ammo hukumat vaziyatni nazorat qilish uchun imkon qadar harakat qilgan. U Indoneziya “nol toqat” siyosatiga amal qilishini, yong‘in kelib chiqishiga sabab bo‘lgan kompaniyalarga nisbatan qat’iy choralar ko‘rilayotganini bildirgan. “Biz 17 ta kompaniyaning ruxsatnomasini bekor qildik. Hozirda 26 ta kompaniya tekshirilmoqda, 11 tasiga ayblov qo‘yilgan, yana 23 tasi ayblov ro‘yxatida. Umuman olganda, politsiyamiz tomonidan 104 ta kompaniya tekshirilmoqda”, — degan u. Shuningdek, 71 ming nafar o‘t o‘chiruvchi safarbar etilgani va 16 kishining yong‘inlarni o‘chirishda halok bo‘lgani ma’lum qilingan.
Filippin tashqi ishlar vaziri Tereza Lazaro matbuot brifingida Jakartaning sammit plenar majlisida Indoneziyadagi o‘rmon yong‘inlariga qarshi ko‘rilayotgan choralar haqida “juda ochiq va samimiy” ma’lumot berganini aytgan. Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari 2002-yilda transchegaraviy tutun ifloslanishi to‘g‘risidagi ASEAN kelishuviga muvofiq hamkorlik qilishga majbur bo‘lsa-da, hujjatda xalqaro sud kabi majburiy ijro mexanizmlari mavjud emas. Kelishuvni amalga oshirish sekin kechgan; uning Jakartadagi muvofiqlashtiruvchi idorasi faqat shu yil aprel oyida ochilgan.
Mutaxassislar va mintaqaviy kuzatuvchilar uchun bu masala nafaqat ekologik, balki diplomatiya va iqtisodiyotga oid muammo sifatida muhim. Tutun qo‘shni davlatlarda havo sifati, jamoat salomatligi va aviatsiya qatnoviga salbiy ta’sir ko‘rsatgan, yong‘inlar esa Indoneziyaning Sumatra, Borneo va Papua hududlarida katta maydonlarni qamrab olgan. Malayziya va Singapur avvalroq Indoneziyani keskin tanqid qilishdan tiyilib, yong‘inlarni o‘chirishda yordam taklif qilgan. Indoneziya rasmiysining o‘rmonlar Malayziya va Singapurga kislorod yetkazib berishi haqidagi bahsli bayonoti ham jamoatchilikda tanqidga sabab bo‘lgan edi.
Yakshanba kuni ASEANning ixtisoslashtirilgan meteorologiya markazi Janubi-Sharqiy Osiyoning janubiy qismlari uchun “transchegaraviy tutun yo‘q” degan xabarni e’lon qilgani ma’lum qilindi. Yengillashuv so‘nggi kuchli yomg‘irlar va Indoneziyaning Sumatra hamda Kalimantan provinsiyalarida yong‘in o‘choqlari kamaygani bilan bog‘lanmoqda. Shunga qaramay, mintaqa davlatlari oldida kelishuvni kuchaytirish, kompaniyalar javobgarligini oshirish va takrorlanuvchi ekologik inqirozning oldini olish bo‘yicha amaliy choralar ko‘rish vazifasi turibdi.
Source: www.aljazeera.com