Nvidia kompaniyasi va uning sobiq bosh direktori Jensen Xuang AQSh bilan Xitoy o‘rtasidagi sun’iy intellekt va yarimo‘tkazgichlar raqobatining markazida qoldi: Xuang o‘tgan hafta turmush o‘rtog‘iga xiyonat qilgani haqidagi ma’lumotlar, jumladan, AQSh rejimi Pekin uchun josuslik qilganlikda gumon qilayotgan ishbilarmon ayol bilan aloqasi oshkor bo‘lgach, iste’foga chiqdi. Janjal Tramp rejimi chip eksportiga yangi cheklovlar kiritishni ko‘rib chiqayotgani va Shenchjenda bo‘lib o‘tadigan APEC sammitida Si Szinpin va Donald Tramp uchrashuvi haqidagi xabarlar fonida avj oldi. Bu voqea ilg‘or AI chiplari strategik aktivga aylanganini ko‘rsatadi: Xitoy rahbariyati texnologik mustaqillikka ustuvorlik bermoqda, AQSh rejimi esa milliy xavfsizlikni bahona qilib eksportni cheklamoqda va qo‘shimcha choralar ko‘rishni rejalashtirayotgani aytilmoqda.
Asosiy faktlar: Xuang o‘tgan hafta turmush o‘rtog‘iga xiyonat qilgani haqidagi ma’lumotlar, jumladan, Xitoy inkor etayotgan josuslik aloqasi oshkor bo‘lgach, iste’foga chiqdi; janjal Nvidia’ning Xitoydagi biznesiga nisbatan e’tiborni kuchaytirdi. AQSh rejimining 2023-yildagi eksport cheklovlari va Tramp rejimining dekabr oyida H200 chiplarini Xitoyga 25% ulush evaziga sotishga ruxsat bergani bahs markazida turibdi. Nvidia Xitoyda H200’ga bo‘lgan talabni 2 mln dona deb baholamoqda; bu har bir chip uchun 27 ming dollar bo‘lganda taxminan 5,4 mlrd dollarlik sotuvni anglatadi.
Voqea zamirida yarimo‘tkazgichlarni geosiyosatning asosiy quroliga aylantirgan AI poygasi yotadi. Xitoy global AI yetakchisiga aylanish bo‘yicha katta rejalarga ega; Kompartiyaning Fan va texnologiya komissiyasiga raislik qiluvchi vitse-premyer Din Syuesyan texnologik innovatsiyalar va strategik raqobatbardoshlikni kuchaytirish vazifasini olgan. Partiya, shuningdek, AI’dan fuqarolarni monitoring qilish, ilg‘or uchuvchisiz qurol tizimlarini rivojlantirish va robototexnika hamda sanoat avtomatlashtirish orqali iqtisodiyot tarmoqlarini o‘zgartirishda foydalanmoqda. AQSh ishlab chiqarish texnologiyalari va chip dizaynida yetakchilik qilib kelgan; Bayden rejimi 2023-yilda milliy xavfsizlikni asos qilib, ilg‘or yarimo‘tkazgichlar va uskunalar eksportini cheklagan. Xitoy bu choralarni bir tomonlama va asossiz deb atagan, biroq amerikalik chip ishlab chiqaruvchilarni Xitoyning katta bozori hamon qiziqtirmoqda.
63 yoshli Xuang Tayvanda tug‘ilgan bo‘lib, Xitoyda yulduz maqomiga ega edi va Trampning ikkinchi prezidentlik muddatida AI bo‘yicha muhim maslahatchiga aylandi; u tartibga solishni yumshatish va AI chiplarini Xitoyga sotishga oid cheklovlarni kamaytirishni targ‘ib qilgan. Dekabr oyida Tramp rejimi Nvidia’ga H200 chiplarini Xitoyga yetkazib berishga ruxsat berdi, bunda AQSh savdodan 25% ulush oladigan bo‘ldi. H200 Nvidia’ning eng yuqori unumdorlikdagi seriyasiga kirmasa-da, raqobatchi Xitoy mahsulotlaridan sezilarli samaraliroq. Xuang janjal oshkor bo‘lgach iste’foga chiqdi, AQSh rejimi esa yangi cheklovlarni rejalashtirayotgani xabar qilinmoqda. Xitoy Xuangni tuzoqqa ilintirishga urinish bo‘lganini rad etib, josuslik ayblovlarini asossiz va qora kampaniya deb atadi. «Xitoy global sanoat va ta’minot zanjirlari barqarorligiga putur yetkazuvchi eksport nazorati choralaridan suiiste’mollikka doim qarshi chiqqan», — dedi 13-noyabr kuni Xitoy Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Mao Ning. Davlatga qarashli Global Times gazetasi tahririy maqolada: «Jensen Xuang xotiniga xiyonat qildi. Buning Xitoyga nima aloqasi bor?» — deb so‘radi va AQSh OAVni ishni «Gollivud trilleri»ga aylantirganlikda, ammo ishonchli dalillar keltirmaganlikda aybladi.
Endi e’tibor Shenchjendagi APEC sammitida bo‘lib o‘tishi kutilayotgan Si Szinpin va Tramp uchrashuviga qaratilmoqda; unda eksport nazorati va AI ta’minot zanjirlari muhokama qilinishi kutilmoqda. Xitoy muzokaralar oldidan o‘z pozitsiyasini kuchaytirdi, AQSh rejimining yangi cheklovlar haqidagi rejalari esa Nvidia’ning Xitoydagi savdosi va global yarimo‘tkazgich zanjirlarini o‘zgartirishi mumkin. Nvidia rahbariyat almashinuvi va tartibga solish bosimini boshqarishi kerak, Xitoy kompaniyalari esa mahalliy alternativlarni rivojlantirishni tezlashtirmoqda. Bu bahs AQSh rejimi chip ishlab chiqaruvchilarga zarar yetkazmasdan texnologik nazoratni qanchalik uzoqqa olib borishi va Xitoy AI borasidagi ambitsiyalarini mustaqil salohiyatga qanday aylantira olishini sinovdan o‘tkazadi.
Source: www.dw.com