AQSh rejimi rahbari Donald Tramp Eron bilan urushni tezda yakunlashga shoshilmayotganini bildirgani aytilmoqda. U Truth Social’dagi postida “Bizga Eron bilan kelishuv kerak emas”, “Bu kunlar allaqachon o‘tib ketgan” deb yozgan. Postga ko‘ra, Tramp Vashington “ularning pullarini, yuzlab milliard dollarlarini oldi” va “ularning bo‘g‘ozini ham oldi” deb da’vo qilgan; gap Fors ko‘rfazini ochiq okean bilan bog‘laydigan Hurmuz bo‘g‘ozi haqida ketmoqda. Shuningdek, u vitse-prezident JD Vensga Demokratlar boshqaradigan shaharlardagi “korrupsiya va jinoyatchilik”ga “to‘liq va yakuniy e’tibor” qaratishni buyurgani qayd etiladi. Vens iyun oyida qisqa muddatli yarashuvga olib kelgan Eron bilan muzokaralarga rahbarlik qilgan.
Asosiy faktlar: Trampning so‘nggi bayonotlari urush “harbiy jihatdan amalda tugagan” degan avvalgi gaplariga zid ko‘rinadi; u diplomatiya barbod bo‘lsa, zarbalar berishni “ikkilanmasdan” davom ettirishini aytgan. 3-noyabrdagi oraliq saylovlarda Respublikachilar partiyasi katta yo‘qotishlarga uchragan, Vens buni Eron bilan urush va yoqilg‘i narxlarining o‘sishi bilan izohlagan. Eron rasmiylari portlar blokadasi va sanksiyalar bekor qilinmaguncha Hurmuz bo‘g‘ozini ochmaslik va muzokaralarni tiklamaslikni bildirmoqda.
Kuzatuvchilarning fikricha, AQSh rejimi va Vensning qarama-qarshi signallari Respublikachilar partiyasi ichida kelishmovchilik borligini ko‘rsatadi; ma’muriyatning ayrim vakillari mojaroni hal qilinmagan holda qoldirishga ko‘proq moyil. Bu Eron portlariga qarshi AQSh dengiz blokadasi va Eronga qarshi sanksiyalarni saqlab qolishni anglatishi mumkin. Eron hukumati uchun bu ikkisi ham “qizil chiziq” bo‘lib, rasmiylar ushbu choralar, jumladan boshqa talablar bajarilmaguncha Hurmuz bo‘g‘ozini ochmaslik va tinchlik muzokaralarini tiklamaslikni aytmoqda.
9-noyabr kuni Eron prezidenti Masud Pezeshkiyon Oliy rahbar Mojtaba Xomanaiy rasmiylarga “na urush, na tinchlik” holatini tugatishni buyurganini ma’lum qilgan. Pezeshkiyon Eron muzokaralarga tayyorligini, ammo majburlashga bo‘ysunmasligini qo‘shgan. Eronning bosh muzokarachisi, parlament spikeri Muhammad Boqir G‘alibaf Al Jazeeraga “endi to‘p Amerikaning maydonida” degan; ya’ni Vashington muzokaralar shartlarini qabul qilishi yoki urushni davom ettirishi kerak.
“Muzlagan urush” atamasining qat’iy huquqiy ta’rifi yo‘q; odatda keng ko‘lamli janglar to‘xtagan yoki keskin kamaygan, ammo tinchlik kelishuvi yoki siyosiy yechimga erishilmagan mojaro tushuniladi. Urushga sabab bo‘lgan masalalar hal qilinmay qoladi, frontlar yoki nazorat balansi amaldagi voqelikka aylanadi, tomonlar kuchlarini joyida saqlaydi. Ular rasman jangovar harakatlarni tugatmasdan sulh yoki bir necha yarashuvga kelishishi mumkin; masalan, iyun oyida Pokistonning Islomobod shahrida imzolangan memorandum bir necha hafta ichida buzilgan. Bu ibora 1990-2000-yillarda sobiq Sovet Ittifoqi hududidagi mojarolarni, jumladan Moldovadagi Dnestrbo‘yi, Gruziyadagi Abxaziya va Janubiy Osetiya hamda Tog‘li Qorabog‘ni tasvirlashda keng qo‘llangan. Bunday muzlash tinchlik degani emas: to‘qnashuvlar, blokadalar, iqtisodiy urush va vaqti-vaqti bilan kuchayishlar kuzatiladi; asosiy belgisi — hech bir tomon hal qiluvchi natijaga erisha olmaydi va barqaror tinchlik uchun zarur yon berishlarga tayyor emas.
Urush fevral oyida AQSh va Isroil rejimi Eron ob’ektlariga zarba berishi bilan boshlangan. Aprelda Pokistondagi muzokaralar iyun oyida jangni to‘xtatgan va AQSh blokadasini qisqa muddatga yumshatgan memorandumga olib kelgan. Yarashuv tez orada, birinchi navbatda Hurmuz bo‘g‘ozi ustidan nazorat bo‘yicha kelishmovchiliklar tufayli buzilgan, Vashington esa 14-iyulda dengiz blokadasini qayta joriy qilgan. Hozir amaldagi holat AQShning Eron portlarini blokadasi hamda Eronning Hurmuzda ruxsatsiz deb hisoblagan kemalarni nishonga olishi yoki qo‘shni davlatlardagi AQSh aktivlariga raketa otishini o‘z ichiga oladi. Manba matni tugallanmagan iqtibos bilan yakunlanadi: “Diplomatik jihatdan biz allaqachon u yerdamiz va shundan beri …” Keyingi qadamlar noaniq: Vashington hal qilinmagan mojaro bilan navbatdagi keskinlashuv xarajatlari o‘rtasida tanlov qilishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com