Efiopiya va Eritreya o‘rtasidagi bahsli chegara hududida yangi janglar avj olgach, Afrika Shoxi mintaqasida to‘laqonli urush boshlanishi xavfi kuchaymoqda. Tigray xalq ozodlik fronti — TPLF bilan ittifoqdosh kuchlar 23-sentabrda Efiopiya hukumatini ag‘darish maqsadida hujum boshlagan edi. Hukumat tarafdori militsiya bilan birga harakat qilayotgan Efiopiya milliy mudofaa kuchlari TPLF jangchilarini Tigraydan bosqichma-bosqich siqib chiqardi. ACLED kuzatuv tashkilotining ma’lumotlariga ko‘ra, hukumat kuchlari Tigray mudofaa kuchlarini Eritreya chegarasi tomon surib bormoqda. Bu jarayon Addis-Abeba, Asmara va Xartum o‘rtasidagi ziddiyatlar kuchaygan, Efiopiya va Sudan munosabatlari keskin yomonlashgan bir paytda yuz bermoqda.
Asosiy faktlar: Kuzatuvchilar bir necha joyda otishmalar bo‘lganini, Efiopiya kuchlari Eritreyaning Badme chegaradosh shaharchasi yaqinidagi uy-joylarga og‘ir artilleriyadan o‘t ochganini xabar qilmoqda. Badme 1998–2000-yillardagi Efiopiya-Eritreya urushining asosiy nuqtasi sifatida tarixiy ahamiyatga ega. Efiopiya va Eritreya oktabr oyida diplomatik aloqalarni uzgan, ayrim ma’lumotlarga ko‘ra Eritreya askarlari Tigrayga kirib borgan.
Chegara mojarosi Eritreyaning 1993-yilda Efiopiyadan ajralib chiqishi bilan bog‘liq bo‘lib, shundan so‘ng Efiopiya aholi soni bo‘yicha dunyodagi eng katta dengizga chiqish imkoni bo‘lmagan davlatga aylandi. 1998–2000-yillardagi urush Aljir kelishuvi bilan yakunlanib, tomonlar Eritreya-Efiopiya chegara komissiyasi qarorlarini bajarishga kelishgan edi. Komissiya Badmeni Eritreyaga bergan, Efiopiya esa bu qarorga bir necha bor e’tiroz bildirgan. 2020–2022-yillardagi Tigray mojarosida Eritreya va Efiopiya hukumat qo‘shinlari Tigray kuchlariga qarshi ittifoqda harakat qilgan. Keyinroq Eritreyaning pozitsiyasi TPLF tomon siljib, Bosh vazir Abiy Ahmed boshchiligidagi markaziy hukumatdan uzoqlashgan.
Londonda joylashgan Afrika Shoxi mintaqaviy integratsiya markazi direktori Abdurahmon Sayed DW nashriga Efiopiya Badmeni qaytarib olishdan o‘z ichki muammolarini yechish uchun foyda ko‘rishi mumkinligini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, agar eritreyliklar chekinsa va efiopiyaliklar qaytsa, bu tigrayliklarni tinchlantirishi mumkin. Sayed TPLFning sobiq vakili, hozir Bosh vazir Abiy Ahmedning maslahatchisi bo‘lgan Getachew Reda kabi shaxslar Efiopiyaning shimoliy Tigray hududi uchun hududiy yutuqlar evaziga tigrayliklarni federal hukumat tarafiga og‘dirishi mumkinligini qayd etdi. U kuchlarning Efiopiya-Eritreya chegarasiga yetib kelishi mojaro har qanday paytda boshlanishi mumkinligini ko‘rsatishini ta’kidladi. Xalqaro inqiroz guruhi mintaqaviy tahlilchisi Magnus Teylor DWga Addis-Abebaning hozirgi asosiy maqsadi shimoliy chegarani xavfsizlashtirish va Eritreya bilan Tigray kuchlari o‘rtasidagi ta’minot yo‘llarini yo‘q qilish bo‘lishi mumkinligini aytdi. Uning fikricha, Tigray ustidan nazoratni mustahkamlash bir paytda Eritreya bilan bevosita to‘qnashuvga olib kelishi mumkin.
Badme bo‘yicha ommaviy aholini ro‘yxatga olish ma’lumotlari yo‘q; sun’iy yo‘ldosh tasvirlarida u kichik qishloq sifatida ko‘rinadi, ammo tarixiy ahamiyati katta. Chegara yaqinida artilleriya o‘qlari ishlatilgani va Addis-Abeba bilan Asmara o‘rtasidagi diplomatik kanallar yopilgani sharoitida kuzatuvchilar xato hisob-kitob jangni tezda kengaytirishi mumkinligidan ogohlantirmoqda. Yaqin istiqbolda asosiy e’tibor Efiopiya kuchlarining chegarada to‘xtash-to‘xtamasligi, Eritreya hududiga kirish-kirmasligi va mintaqaviy vositachilar jangga ko‘proq kuchlarni jalb qilishdan oldin vaziyatni yumshatishga erisha oladimi-yo‘qmi, degan savollarga qaratilgan. Tigray mojarosi allaqachon keltirib chiqargan ko‘chish va gumanitar yordam uzilishlari fonida xavflar yana ortib bormoqda.
Source: www.dw.com