Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Inson huquqlari bo‘yicha Yevropa sudi (YeIH Sud/ECHR) seshanba kuni Turkiyaga qarshi qaror chiqarib, deyarli besh yildan beri qamoqda saqlanayotgan deputat va inson huquqlari bo‘yicha advokat Can Atalayni ozod qilishni hamda unga Turkiya parlamentidagi o‘rnini egallash imkonini berishni talab qildi. Sud qarorida Atalayning davom etayotgan hibsda saqlanishi uning ovozini o‘chirish va siyosiy plyuralizmni zaiflashtirish maqsadida qilingan deb baholandi; Turkiya unga 32 500 yevro (taxminan 35 700 dollar) tovon to‘lashi ko‘rsatilgan. Qaror Turkiyaning Yevropa Inson huquqlari konvensiyasining dastlabki imzolovchilaridan biri bo‘lishiga qaramay, sud qarorlarini bajarish borasidagi uzoq muddatli muammoni yana kun tartibiga chiqardi.

Asosiy faktlar: YeIH Sud Can Atalayni ozod qilish va deputatlik vakolatini tiklash bo‘yicha qaror chiqardi; sud uning hibsda saqlanishini siyosiy muxolifatni jim qilishga qaratilgan deb hisobladi. Turkiya 32 500 yevro tovon to‘lashi belgilandi; qaror Atalayning ishi alohida emas, balki Turkiyadagi siyosiy muxoliflar, huquq faollari va jurnalistlarning taqdiri kontekstida ko‘rilishini ta’kidlaydi.

YeIH Sud qarori Turkiyadagi uzoq yillik huquqiy va siyosiy kurashning navbatdagi bosqichidir. Atalay 2013-yildagi Gezi noroziliklarining faol ishtirokchilaridan bo‘lgan; Turkiya rejimi bu harakatlarni davlat to‘ntarishiga urinish deb atagan. 2022-yil aprelida u va yana yetti kishi “davlat to‘ntarishiga urinishga yordam berish va dalda berish”da ayblanib, 18 yilga hukm qilindi. Advokat sifatida Atalay Turkiyada ko‘plab ijtimoiy va siyosiy ishlarda, shuningdek, jurnalistlar va yozuvchilarga oid so‘z erkinligi ishlarida jabrlanganlarning manfaatini himoya qilgan. Uning ishi Turkiyaning NATO a’zosi sifatida Yevropa sudi qarorlariga qanday munosabatda bo‘lishini ham ko‘rsatadi.

Qamoqda bo‘lishiga qaramay, Atalay 2023-yilgi parlament saylovlarida Turkiya Ishchilar partiyasi (TIP) nomzodi sifatida qatnashdi. Zilziladan zarar ko‘rgan Hatay viloyatidan nomzod bo‘lib, deputatlik mandatiga erishdi, biroq Turkiya Konstitutsiyaviy sudining bir necha qaroriga qaramay ozod qilinmadi. 2024-yilda uning deputatlik maqomi bekor qilindi; keyinchalik Konstitutsiyaviy sud bu qarorni bekor qildi. Prezident Recep Tayyip Erdo‘g‘on partiyasi, ya’ni Turkiya rejimi, muxolifatga sud qarorini parlamentda rasman o‘qishga to‘sqinlik qildi. Bir yil o‘tib muxolifat deputati qarorni o‘qigan bo‘lsa-da, Atalay hanuz qamoqda.

YeIH Sud qarori e’lon qilingach, TIP rahbari Erkan Bash ijtimoiy tarmoqlarda Atalayni ozod qilishga va uning deputatlik mandatini tiklashga chaqirdi. Sud qarori Turkiya uchun huquqiy majburiyat yuklasa-da, Turkiya rejimining avvalgi ishlarda — xususan, huquq faoli Osman Kavala va taniqli kurd siyosatchisi Selahattin Demirtosh ishlarida — YeIH Sud qarorlarini bajarmaganligi uning amalda qanday bajarilishiga oid savollarni qoldiradi. Keyingi bosqichda Atalayning himoyachilari qarorni Turkiya ichidagi sud jarayonlarida qo‘llashga, parlament va Turkiya rejimi esa xalqaro bosim ostida qanday yo‘l tutishiga e’tibor qaratiladi.

Source: www.dw.com