Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Iroq bosh vaziri Ali az-Zaydiy chorshanba kuni Bayrutga yuqori darajadagi tashrif bilan boradi. Tashrif AQSh va Isroil rejimlarining Ironga qarshi urushi oqibatlariga qarshi iqtisodiy hamkorlikni kengaytirishga qaratilgan. U Livan prezidenti Jozef Aun, bosh vazir Navaf Salam va parlament spikeri Nabih Berriy bilan uchrashuvi kutilmoqda. Muhokama kun tartibida ikki tomonlama savdo, bojxona imtiyozlari, xavfsizlik bo‘yicha muvofiqlashtirish va giyohvand moddalar savdosiga qarshi kurash bor. Shuningdek, Iroq neftini Kerkuk—Baniyas—Tripoli quvuri orqali eksport qilish variantlari, jumladan Hormuz bo‘g‘ozini chetlab o‘tish imkoniyati ko‘rib chiqilishi kutilmoqda.

Asosiy faktlar: Iroq Fors ko‘rfazidagi yetkazib berishdagi jiddiy uzilishlar va Hormuz bo‘g‘ozining amalda yopilishidan so‘ng neft eksporti uchun muqobil yo‘llarni qidirmoqda. Az-Zaydiyning Bayrutdagi kun tartibi savdo, bojxona, xavfsizlik va giyohvand moddalar savdosiga qarshi hamkorlikni qamrab oladi. Kerkuk—Baniyas—Tripoli yo‘nalishi Livanga tranzit daromad keltirishi va Iroqning zaif dengiz yo‘llariga qaramligini kamaytirishi mumkin.

Tashrif Iroq neft eksportidagi pasayishdan keyin tiklanish jarayonida bo‘lib o‘tmoqda. Iroq Neft vazirligining ma’lumotiga ko‘ra, o‘tgan oyda eksport sutkasiga qariyb 2,7 million barrelni tashkil etgan. Bu may oyidagi taxminan 200 ming barrelga nisbatan yuqori, ammo urushdan oldingi 3,5 million barrel darajasidan past. Qisman tiklanishga Iroq—Turkiya quvuri orqali nasoslarni qayta ishga tushirish yordam berdi; quvurning boshlang‘ich quvvati sutkasiga 120 ming barrel. Bayrutdagi Livan Amerika universiteti iqtisod professori Volid Marrush Al Jazeeraga shunday dedi: “Iroqda urush, Hormuz va Fors ko‘rfazidagi eksport masalasidan so‘ng [Iroq] eksport yo‘llarini diversifikatsiya qilish uchun muqobil yo‘llarni qidirmoqda”.

Qirollik birlashgan mudofaa tadqiqotlari instituti dotsenti Tamer Badaviyning aytishicha, az-Zaydiyning Livanga tashrifi AQSh rejimi elchisi Tom Barrakning “Iroq neftini mintaqa bo‘ylab, xususan Turkiya, Saudiya Arabistoni, Suriya va Livan orqali eksport qilish yo‘llarini diversifikatsiya qilishga qaratilgan sa’y-harakatlari” bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Uning so‘zlariga ko‘ra, asosiy maqsad Iroq neft infratuzilmasini mintaqaviy tarmoqlarga bog‘laydigan muqobil eksport koridorlarini yaratishdir. Tripoli uzoq vaqtdan beri ishlamayotgan Kerkuk quvuri va 1940-yilda sutkasiga 21 ming barrel iroq neftini qayta ishlagan mahalliy neft zavodi tufayli muqobil variant sifatida ko‘rilmoqda. Livan Bosh neft boshqarmasi ma’lumotlariga ko‘ra, zavod 1992-yilda yopilgan. Sohadagi manbalar Tripoli neft infratuzilmasida uchta eski liniya borligini va ularning tarixiy eng yuqori quvvati sutkasiga 900 ming barrelni tashkil qilganini aytadi.

Joriy yilda Bazil Fuleyhon moliya instituti tayyorlagan hisobotda qayd etilishicha, terminal ta’mir va modernizatsiyaga muhtoj bo‘lsa-da, “infratuzilma yashirin quvvatlarning oltin koni bo‘lib qolmoqda”; sutkasiga 300–500 ming barrel o‘rtacha oqimda Livan yiliga taxminan 80–275 million dollar daromad olishi mumkin. Bu 2019-yildan beri murakkab iqtisodiy va bank inqirozini boshdan kechirayotgan, valyutasi 90 foizdan ko‘proq qadrsizlangan va aholisining katta qismi qashshoqlikda yashayotgan Livan iqtisodiyoti uchun muhim bo‘lishi mumkin. Az-Zaydiyning Bayrutga tashrifi bir necha hafta avval Damashqqa qilgan safari ortidan bo‘lib o‘tmoqda; u yerda Suriya prezidenti Ahmad ash-Sharaa bilan uchrashib, Kerkuk—Baniyas quvurini tiklash bo‘yicha hamkorlik kelishuvini imzolagan. Loyihada amerikalik energetika giganti Chevron ishtirok etishi ko‘zda tutilgan. Livan yo‘nalishi hali boshlang‘ich bosqichda bo‘lib, ta’mir, moliyalashtirish va siyosiy muvofiqlashtirishni talab qiladi.

Source: www.aljazeera.com