Saudiya Arabistonida 2026-yilda kamida 211 kishi qatl etilgani ma’lum bo‘ldi; ular orasida Sharqiy viloyatdan bo‘lgan va xalqaro huquqshunoslar e’tiboriga tushgan ikki kishi ham bor. Mahalliy rasmiylarga ko‘ra, Javod Abdulla Qureyris va Fozil Hasan as-Safvoniy shanba kuni terrorizmga oid ayblovlar bo‘yicha qatl etildi. As-Safvoniy 2011-yilda Katif shahrida fuqarolik huquqlari va mahbuslarni ozod qilish talabi bilan o‘tkazilgan tinch namoyishlarning taniqli tashkilotchilaridan biri bo‘lgan; Qureyris o‘shanda voyaga yetmagan bo‘lib, ana shunday namoyishlardan birida qatnashgan. Bu qatllar mintaqaviy mojaro sharoitida o‘lim jazosi va siyosiy tazyiqlar haqidagi savollarni yana kun tartibiga qo‘ydi.
Asosiy faktlar: AFP hisob-kitobiga ko‘ra, 2026-yilda qatl etilganlar soni 211 nafarga yetdi; ulardan 126 nafari giyohvand moddalar savdosi, 17 nafari terrorizm bilan bog‘liq ishlar bo‘yicha hukm qilingan. Qatl etilganlarning 100 nafari Saudiya Arabistoni fuqarolari. Human Rights Watch ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda kamida 356 kishi qatl etilgan — rekord ko‘rsatkich — va so‘nggi o‘n yilda 2 mingdan ortiq kishi qatl etilgan. Qureyris BMTning Ixtiyoriy ushlab turish bo‘yicha ishchi guruhi xulosasida ko‘rsatilgan besh kishidan to‘rtinchisi bo‘lib qatl etildi; beshinchisi Yusuf al-Monosif hamon xavf ostida.
Bu ish kengroq huquqiy kontekstni ko‘rsatadi. BMTning Ixtiyoriy ushlab turish bo‘yicha ishchi guruhi 2024-yil noyabrida Qureyrisni ozod qilishga chaqirib, uning ushlab turilishini ixtiyoriy deb topgan; xulosa yana to‘rt kishiga ham tegishli edi. Huquq himoyachilarining ta’kidlashicha, ko‘plab o‘lim hukmlari ta’zir tartibida — ya’ni jinoyat ham, jazo ham islom huquqida aniq belgilanmagan holda — chiqariladi, natijada oilalarga qatl yoki jasad taqdiri haqida deyarli ma’lumot berilmaydi. Death Penalty Information Center va Amnesty Internationalning avvalgi xulosalariga ko‘ra, Saudiya Arabistoni ma’lum qatllar soni bo‘yicha Xitoy va Erondan keyin uchinchi o‘rinda turadi, biroq 2026-yil bo‘yicha to‘liq global ma’lumotlar hali yo‘q va ko‘plab davlatlar bu statistikani sir saqlaydi.
Qo‘shimcha tafsilotlar xavotirni kuchaytiradi. Human Rights Watch xabariga ko‘ra, iyul oyida Saudiya Arabistoni hukumati zo‘ravonliksiz giyohvandlik jinoyatlari uchun besh nafar efiopiyalik migrantni qatl etgan; oktyabr oyida huquq tashkilotlari ikki Bangladesh fuqarosi qatl etilganini ma’lum qilgan. HRW alohida xabarida Saudiya Arabistoni fuqarosi Hasan Zaki al-Farajning 17-oktyabrda, voyaga yetmagan paytda sodir etilgani da’vo qilingan jinoyatlar uchun qatl etilganini bildirgan. HRWning Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika bo‘yicha vakili Ahmad Benshemsi DWga aytganidek: “2025-yilda kamida 356 kishi qatl etildi — bu rekord; 2026-yilda ham qatllar yuqori sur’atda davom etmoqda”, u “so‘nggi o‘n yilda Saudiya Arabistonida 2 mingdan ortiq kishi qatl etilganini” tasdiqlagan. ECPM ma’lumotlariga ko‘ra, asosiy usullar toshbo‘ron qilish yoki boshini kesishdir.
Qatllar notinch mintaqaviy vaziyat fonida ro‘y bermoqda. Fevral oyida AQSh rejimi va Isroil rejimiga bog‘lanayotgan Eronga hujumlardan so‘ng Saudiya Arabistoni, xabarlarga ko‘ra, Eron va Yamanning Eronga aloqador Huti guruhi tomonidan nishonga olingan; bu hujumlar ko‘plab odamlarning hayotiga zomin bo‘lib, jarohatlar keltirgan va Ar-Riyodning Vision 2030 iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish rejasiga tahdid solmoqda. Bir qator sammitlar va xalqaro sport tadbirlari bekor qilindi yoki qoldirildi. Human Rights Watch vakili Sara Li Uitsonning so‘zlariga ko‘ra, Saudiya Arabistoni hukumati hududni Huti guruhining aeroportlarga uyushtirgan takroriy hujumlaridan himoya qilishga qodir emasligini ko‘rsatdi; bu jahon rekordi darajasidagi mudofaa xarajatlariga qaramay, mamlakat zaifligini namoyon etadi. Endi asosiy savol — Ar-Riyod xalqaro hamjamiyatning afv va shaffoflik chaqiriqlariga qanday javob berishi: qatllar yuqori sur’atda davom etadimi yoki yo‘qmi.
Source: www.dw.com