Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

AQSh rejimi rahbari Donald Trump payshanba kuni Manilada Quad guruhi — AQSh, Hindiston, Avstraliya va Yaponiya — yetakchilari bilan uchrashib, muhim foydali qazilmalar ta’minot zanjirlarini mustahkamlashga qaratilgan kelishuvlarga erishilganini ma’lum qildi. Uchrashuv Filippinda bo‘lib o‘tayotgan mintaqaviy sammit doirasida o‘tkazildi; Trump Hindiston bosh vaziri Narendra Modi, Avstraliya bosh vaziri Entoni Albaniz va Yaponiya rejimi bosh vaziri Sanae Takaichi bilan uchrashdi. AQSh rejimi kelishuvlarning amalga oshirilish mexanizmi, muddatlari va moliyalashtirilishi haqida ochiq tafsilotlarni deyarli bermadi.

Asosiy faktlar: Quad yetakchilari bitta yetkazib beruvchiga qaramlikni kamaytirishga qaratilgan muhim minerallar bo‘yicha kelishuvlarni e’lon qildi; hujjatlarda Xitoy nomi tilga olinmadi. Trump AQSh rejimi 10 oy ichida noyob metallar bo‘yicha “bizga kerak bo‘lgan hammasi”ga ega bo‘lishini va Xitoyni “quvib yetishini” da’vo qildi. Yakuniy bayonotda “iqtisodiy majburlash” va o‘zboshimchalik bilan eksport cheklovlari yuzasidan “jiddiy xavotir” bildirildi.

Bu uchrashuvning zamirida kengroq geosiyosiy va iqtisodiy kontekst yotadi. Quad guruhi avvalgi AQSh rejimi — Jo Bayden davrida Indo-Tinch okeani mintaqasidagi asosiy tashabbus sifatida yuksaltirilgan edi. Trump qaytganidan keyin guruh faoliyatining davomiyligi, xususan Hindistonga qaratilgan tariflar va Nyu-Dehlining o‘z sheriklarini diversifikatsiya qilishga urinishi sababli shubha ostiga tushdi. Xitoy noyob metallarni qayta ishlashda yetakchi bo‘lib, o‘tgan yili AQSh bilan savdo ziddiyati fonida eksport cheklovlarini joriy qilgan; iyun oyida tomonlar Xitoyning noyob metallar yetkazib berishini tiklashga qaratilgan kelishuvga erishgani xabar qilingan. Yangi kelishuvlar G‘arb poytaxtlarida Xitoyga bog‘liqlik borasidagi xavotirni aks ettiradi, ammo AQSh rejimining va’dalari shaffof muddat va moliyaviy tafsilotlar bilan tasdiqlanmagan.

Trumpning so‘zlariga ko‘ra, kelishuvlar “har qanday yakka xorijiy yetkazib beruvchi tomonidan majburlashning” oldini olishga qaratilgan. U keyinroq jurnalistlarga AQSh rejimi noyob metallar bo‘yicha Xitoyni 10 oy ichida “quvib yetishini” aytdi. Uchrashuvdan so‘ng Quad bayonotida Xitoy nomi ko‘rsatilmagan holda “iqtisodiy majburlash”, jumladan o‘zboshimchalik bilan eksport cheklovlari haqida “jiddiy xavotir” bildirildi. Dublindagi University College Clinton instituti xalqaro siyosat professori Skott Lukasning qayd etishicha, uchrashuv “ishlayotgan munosabatlar” saqlanayotganini ko‘rsatadi, lekin u “buni ittifoq deb atashga shubha qilaman, chunki Trump tarafdorlari ittifoqlarga ishonmaydi” dedi. AQSh rejimi vakillari Maniladagi ASEAN sammitida ham qatnashdi; bu uch kunlik Osiyo safari birinchi kunidir.

Safari keyingi bosqichda Xitoyga moljallangan: Trump Shenchjendagi APEC forumida qatnashishi va Rossiya prezidenti Vladimir Putin hamda Xitoy prezidenti Si Szinpin bilan uch tomonlama uchrashuv o‘tkazishi kutilmoqda. Xitoy Tashqi ishlar vazirligiga ko‘ra, muzokaralar “tarixiy ahamiyatga ega” mavzular, jumladan “jahon tinchligini himoya qilish”ga qaratiladi. Alohida ravishda, CNN telekanalining AQSh rejimi razvedkasi Tehronni Trump rejimi rasmiylariga qarshi “iflos bomba” qo‘llash rejalarini ishlab chiqayotganini “aniqlagan”i haqidagi xabariga izoh berar ekan, Trump “buni o‘rganmoqdaman” dedi va agar Eron “bevosita tahdid” yuzaga keltirsa, “hech bir davlat ko‘rmagan narxni to‘laydi” deb ogohlantirdi. Eron Tashqi ishlar vazirligi vakili Ismoil Bag‘oiy bu da’volarni “asossiz ayblovlar” deb rad etib, Eronga qarshi tajovuzni boshlaganlar endi media orqali “yaramas rejalariga zamin hozirlayotganini” aytdi.

Source: www.aljazeera.com