Amerika Qo‘shma Shtatlari 26 yil davomida saqlab kelgan qizamiqni bartaraf etish maqomini rasman yo‘qotdi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining Amerika qit’asi bo‘yicha bo‘limi hisoblangan Panamerika sog‘liqni saqlash tashkiloti (PAHO) seshanba kuni AQSh, Boliviya va Meksikada qizamiqni endemik deb e’lon qildi. Tashkilot ma’lumotiga ko‘ra, xalqaro ekspertlar guruhi bir xil virus shtammi mamlakatda kamida 12 oy davomida uzluksiz aylanib yurganini aniqlagan va maqomni bekor qilishni tavsiya qilgan. PAHO direktori Jarbas Barbosa bu tavsiyani qabul qilganini ma’lum qildi.
Asosiy faktlar: AQSh qizamiqni bartaraf etish maqomidan seshanba kuni mahrum bo‘ldi — bitta virus shtammi mamlakatda bir yil davomida to‘xtovsiz tarqalgan. Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazlari (CDC) ma’lumotiga ko‘ra, 2025 yil boshidan buyon qariyb 7 700 ta kasallanish qayd etilgan, bu oxirgi 30 yildagi eng yuqori ko‘rsatkichdir.
Qizamiq AQShda 2000 yilda bartaraf etilgan deb e’lon qilingan edi: o‘shanda virusning mahalliy tarqalishi ketma-ket o‘n ikki oy davomida to‘xtatilgan va bu natija uzoq vaqt dunyo bo‘ylab emlash dasturlari uchun namuna sifatida ko‘rsatib kelindi. “Bartaraf etish” virusning butunlay yo‘q qilinganini anglatmaydi — tashqaridan olib kirilgan holatlar saqlanib qolishi mumkin, ammo virus bir yil davomida mahalliy tarqalmasligi shart. PAHO qarori CDC taqdim etgan epidemiologik va laboratoriya dalillari o‘rganilgandan so‘ng qabul qilindi.
Vaziyatning keskinlashuvi emlashga ishonchsizlikning kuchayishi bilan bir vaqtga to‘g‘ri keldi. AQSh rejimida sog‘liqni saqlash vaziri lavozimini egallagan Robert Kennedi-kichik ilmiy dalillarga qaramay, vaksinalar xavfsizligiga bir necha bor shubha bildirgan. Lavozimga kelishidan oldin u hech bir vaksina “xavfsiz va samarali” emasligini da’vo qilgan va vaksinalar autizmga olib keladi degan rad etilgan nazariyani targ‘ib qilgan. Hozir u qizamiq, parotit va qizilcha vaksinasi (MMR) bolalarni himoya qilish qobiliyatiga shubha bildirib, uning samaradorligi yiliga taxminan 4,5 foizga pasayishini va tarkibida “abort qilingan homila qoldiqlari” borligini aytgan — ekspertlar bu fikrni asossiz deb baholaydi. AQShda maktabgacha yoshdagi bolalarning emlanish darajasi qariyb 92 foizgacha tushgan, bu esa keng ko‘lamli o‘choqlarning oldini olish uchun zarur hisoblangan taxminan 95 foizlik chegaradan pastdir.
Pensilvaniya shtat universiteti yuqumli kasalliklar dinamikasi markazi direktori, biologiya professori Mett Ferrarining fikricha, maqomdan mahrum bo‘lish sog‘liqni saqlash idoralari uchun ogohlantiruvchi signal bo‘lishi kerak. “Bu Qo‘shma Shtatlar uchun kamtarlik saboqi bo‘lishi lozim”, — dedi u Al Jazeeraga. Uning so‘zlariga ko‘ra, mamlakat uzoq vaqt namuna sifatida ko‘rsatilgan, endi esa tajribani boshqa joylardan izlashga to‘g‘ri keladi.
Kolorado universitetining pediatriya, yuqumli kasalliklar va epidemiologiya professori Edvin Asturias qarorni mamlakat sog‘liqni saqlash tizimidagi “dog‘” deb atadi. “Qizamiq holatlari emlash dasturingiz va boshqa sog‘liqni saqlash xizmatlarida muammo borligidan dalolat beradi”, — deydi u. Mutaxassisning qayd etishicha, hozirgi holatlarning qariyb 40 foizi 20 yoshdan oshgan kattalarga to‘g‘ri keladi, bu esa emlash qamrovini faqat bolalar bilan cheklamaslik zarurligini ko‘rsatadi.
O‘lim holatlari bo‘yicha rasmiy ma’lumotlar ham bahsli bo‘lib qolmoqda: CDC bu yil qizamiq bilan bog‘liq olti o‘limni tasdiqlagan, Pensilvaniya, Viskonsin va Nyu-York shtatlari sog‘liqni saqlash idoralari esa jami o‘nta holat haqida xabar bergan. Qizamiq eng yuqumli viruslardan biri hisoblanadi — JSST ma’lumotiga ko‘ra, 2024 yilda dunyo bo‘ylab 95 ming kishi, asosan bolalar, ushbu kasallikdan hayotdan ko‘z yumgan. PAHO ekspertlar guruhi tarqalish zanjirlari uzilgach AQSh ma’lumotlarini qayta ko‘rib chiqishi kutilmoqda.
Source: www.aljazeera.com