2025-yil davomida 179 davlatda internetdagi siyosiy axborotning davlat tomonidan filtrlanishi taqqoslangan. Digital Society Project doirasida tayyorlangan Digital Society Survey (2026) tadqiqotining sakkizinchi versiyasiga asoslangan natijalarga ko‘ra, Efiopiya, Jazoir, Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari bu ko‘rsatkich bo‘yicha Xitoy (-2,82) va Rossiya (-2,00)dan ham pastroq baho olgan. Bu holat turli davlatlarda internet nazorati darajasidagi keskin tafovutlarni va keng tarqalgan tasavvurlardan farq qilishi mumkin bo‘lgan reyting natijalarini ko‘rsatadi.
Asosiy faktlar: Tadqiqot 179 davlatni qamrab olgan va 2025-yilgi holatni aks ettiradi; Efiopiya, Jazoir, Saudiya Arabistoni va BAA Xitoy (-2,82) va Rossiya (-2,00)dan ham past baho olgan; Belgiya (2,70) va Litva (2,56) eng past filtr darajasiga ega davlatlar qatorida qayd etilgan.
Turli mamlakatlar hukumatlari internetdagi siyosiy axborotga kirishni cheklash darajasi bo‘yicha sezilarli farqlanadi. Ayrim davlatlarda foydalanuvchilar qanday ma’lumotlarni olishi mumkinligini belgilab beradigan keng ko‘lamli nazorat mexanizmlari amal qiladi. Bu esa internet erkinligi va davlat nazorati o‘rtasidagi muvozanat turli yurisdiksiyalarda turlicha shakllanishini ko‘rsatadi.
Saudiya Arabistoni va BAA internetdan foydalanish imkoniyati bilan raqamli makondagi erkinlik o‘rtasidagi farqni yaqqol ko‘rsatadi: har ikki mamlakatda aholining 100 foizi internetdan foydalanadi, Bahrayn va Kuvaytda ham shunday ko‘rsatkich qayd etilgan, Qatarda esa u 98 foizdan oshadi. Biroq internetdan foydalanishning keng tarqalgani siyosiy qarashlarni erkin bildirishni kafolatlamaydi; hukumatlar tarmoqdan keng foydalanish imkoniyatini ta’minlagan holda, siyosiy jihatdan nozik mavzulardagi materiallarni bloklashi, muayyan saytlarga kirishni cheklashi va internetdagi tanqid uchun foydalanuvchilarni jazolashi mumkin. Mintaqaning turli mamlakatlarida siyosiy axborot tarqalishiga qo‘yilgan cheklovlar va internetda bildirilgan fikrlar bilan bog‘liq hibsga olish holatlari hujjatlashtirilgan.
Osiyoda internet erkinligi darajasidagi tafovutlar ayniqsa yaqqol ko‘rinadi: Xitoy (-2,82) va Vyetnam (-2,71) axborotni keng miqyosda filtrlaydi, Yaponiya (1,76) va Janubiy Koreya (1,48) esa tadqiqot ma’lumotlariga ko‘ra nisbatan ochiq internet muhiti bilan ajralib turadi. Janubi-sharqiy Osiyo mamlakatlarida hukumatlar muayyan materiallarni o‘chirish uchun internet platformalariga tobora faol bosim o‘tkazmoqda. Bu esa mintaqada raqamli nazorat mexanizmlarining turli yo‘nalishlarda rivojlanayotganini ko‘rsatadi.
Reytingning qarama-qarshi tomonida siyosiy axborotni filtrlash darajasi eng past bo‘lgan davlatlar joylashgan; ular orasida Belgiya (2,70) va Litva (2,56) bor. Kelgusida ushbu ma’lumotlar internet cheklovlari haqidagi keng tarqalgan tasavvurlarni qayta baholashga va davlatlarning raqamli siyosatidagi o‘zgarishlarni kuzatishga asos bo‘lishi mumkin. Tadqiqotning keyingi versiyalari qaysi davlatlarda filtr darajasi o‘zgarishi va internetdan foydalanish bilan erkinlik o‘rtasidagi farq qanday rivojlanishini ko‘rsatib beradi.
Source: kun.uz