O‘zbekistonning atom elektr stansiyasi (AES) loyihasi mamlakatning uzoq muddatli iqtisodiy va texnologik rivojlanishining asosiy elementi sifatida ko‘rilmoqda. Rosatom davlat korporatsiyasining bosh direktori Aleksey Lixachyov Podrobno.uz muxbiriga bergan intervyusida shunday dedi. Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston va Rossiya o‘rtasidagi atom sohasidagi hamkorlik faqat energetikadan tashqariga chiqib, kadrlar tayyorlash, fan rivojlanishi, yangi ishlab chiqarishlar yaratish va ‘atom infratuzilmasi’ni shakllantirishni o‘z ichiga oladi.

Lixachyovning ta’kidlashicha, ushbu jarayonning markaziy elementi turli reaktor turlari va energiya ishlab chiqarish yondashuvlarini birlashtirgan integratsiyalashgan atom elektr stansiyasi loyihasidir. U shuni ham ta’kidladi: “Bunday, aytganda, hamkorlikdagi olmos – bu integratsiyalashgan atom elektr stansiyasini yaratish to‘g‘risidagi qaror”. Ushbu loyiha nafaqat klassik atom energiyasi ishlab chiqarish chegaralaridan tashqariga chiqadi, balki bir maydonda turli quvvatdagi reaktorlarni birlashtirish orqali barqaror energiya ishlab chiqarishni ta’minlaydi va talab o‘zgarishlariga tez javob bera oladi.

Rosatom rahbarining fikricha, AES loyihasi nafaqat energetik ob’ekt, balki atrofida to‘liq ijtimoiy va iqtisodiy muhit – ‘atom shahri’ni shakllantirish uchun asos bo‘ladi. U shuni eslattiki, bunday model Sovet davrida rivojlangan, bu esa nafaqat ishlab chiqarish, balki alohida ijtimoiy infratuzilmani ham o‘z ichiga olgan. Lixachyovning so‘zlariga ko‘ra, bunday shaharlar an’anaviy ravishda yuqori ta’lim darajasi, ijtimoiy muhit va hayot sifatiga ega bo‘lgan. Ushbu yondashuv Belarusdagi shaharni misol qilib keltirdi, u atom loyihasi amalga oshirilishi davomida kichik aholi punktidan dinamik rivojlanayotgan markazga aylangan.

O‘zbekistondagi atom loyihasini amalga oshirishning asosiy shartlaridan biri, Lixachyovning so‘zlariga ko‘ra, o‘z kadrlar bazasini shakllantirishdir. U ishning bu yo‘nalishda allaqachon olib borilayotganligini ta’kidladi va bu bir necha darajani – muhandislik ta’limidan ilmiy tayyorgarchilikgacha qamrab oladi. Uning ma’lum qilishicha, so‘nggi yillarda mamlakatda o‘nlab mutaxassislar tayyorlangan, o‘qitish O‘zbekiston ichida ham, tashqarisida ham davom etmoqda. Xususan, yuzlab talabalar Rossiya oliy o‘quv yurtlarida atom sohasi bilan bog‘liq kvotalar va dasturlar bo‘yicha tayyorlanmoqda.

Lixachyov O‘zbekistondagi loyihani kengroq mintaqaviy kontekstda ko‘rib chiqdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo bugungi kunda atom energetikasini rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlaridan biriga aylanmoqda – birinchi navbatda tez iqtisodiy o‘sish va aholi sonining o‘sishi tufayli. U iqtisodiy o‘sish mintaqa mamlakatlarida yiliga taxminan 7% ni tashkil etishini va energiya iste’moli tezlashgan sur’atlar bilan oshishini ta’kidladi. U Qozog‘istonda xalqaro tanlovdan so‘ng Rosatom ishtirokida AES qurilishi to‘g‘risida qaror qabul qilinganini, Qirg‘izistonda esa yadroviy meros ob’ektlarini tugatishdan tortib energetik loyihalargacha bo‘lgan boshqa yo‘nalishlarda hamkorlik rivojlanayotganini misol qilib keltirdi.

Intervyuda Lixachyov geosiyosiy keskinlik sharoitida atom ob’ektlarining xavfsizligi bilan bog‘liq sezgir mavzularni ham qo‘rg‘adi. U Yaqin Sharqdagi vaziyat haqida gapirar ekan, tezkor mojaroni hal qilishni kutish hali erta ekanligini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, kompaniya sharoitlar tufayli maydonchalardagi xodimlarning ishtirokini qisqartirishga majbur bo‘lgan, xodimlarning katta qismi evakuatsiya qilingan, ob’ektlarda faqat infratuzilmani qo‘llab-quvvatlashga ixtiyoriy rozilik bildirganlar qolgan. U shuni ham ta’kidladi: “Atrofda qo‘llab-quvvatlash kerak bo‘lgan infratuzilma shakllangan. Bu ham bizning odamlarimizning xavfsizligiga bog‘liq”.

Alohida e’tibor Lixachyov tomonidan ishlatilgan yadro yoqilg‘isi bilan ishlash masalasiga qaratildi – bu AES qurilishi kontekstida eng sezgir mavzulardan biri bo‘lib qolmoqda. U O‘zbekiston stansiyasi uchun yoqilg‘ini qayta ishlash sxemasi haqidagi savolga javoban, yakuniy huquqiy kelishuvlar hozircha yo‘qligini, ammo yondashuv allaqachon belgilanganligini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Rosatom ishlatilgan yoqilg‘ini chiqindilar emas, balki yopiq texnologik tsiklning bir qismi sifatida ko‘radi, unda materiallarning katta qismi qayta ishlatilishi mumkin. U shunday dedi: “Ishlatilgan yoqilg‘i – bu katta yopiq yoqilg‘i tsiklining bir qismi”. Ushbu yondashuv, Lixachyovning so‘zlariga ko‘ra, bir nechta afzalliklarga ega: chiqindilar hajmini kamaytiradi va loyihaga ekologik yukni kamaytiradi.

Source: podrobno.uz