Xalqaro moliya korporatsiyasining (IFC) Qozog‘iston, Turkiya va O‘zbekiston bo‘yicha direktori Liza Kestner bilan suhbatda mamlakatga xususiy investitsiyalarni jalb qilish uchun zarur islohotlar muhokama qilindi. Kestnerning ta’kidlashicha, O‘zbekiston o‘zaro bog‘liq bir qator sohalarda jozibador imkoniyatlarni taklif etmoqda, ammo ish o‘rinlarini yaratish eng ustuvor vazifa bo‘lib qolmoqda. So‘nggi besh yilda bandlik o‘sishi yiliga o‘rtacha 1,1% ni tashkil etgan bo‘lsa, aholi soni yiliga 2% dan oshib bormoqda, bu esa mehnatga layoqatli aholining yillik sof o‘sishi taxminan 250 ming kishini tashkil etishini anglatadi.
Ushbu tafovutni qisqartirish uchun Kestner uchta strategik yo‘nalishni belgiladi. Birinchisi – energetika sohasi. Hukumat gaz va elektr ta’minotida o‘zini o‘zi qoplashni ta’minlashga qaratilgan tarif islohotini boshlagan, bu investorlar uchun ijobiy signaldir. Energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilish, ayniqsa Toshkent va Qarshi kabi yirik sanoat markazlarida, xususiy kapital uchun yangi imkoniyatlar ochadi.
Ikkinchi yo‘nalish – davlat korxonalarini xususiylashtirish. 2025-yilda 600 ta yirik davlat korxonasining ulushi YAIMning 35 foizini tashkil etdi, biroq ularning aksariyati xususiy sektor samaraliroq bo‘lgan sohalarda faoliyat yuritmoqda. Shaffof va aniq belgilangan xususiylashtirish yo‘l xaritasi, korporativ boshqaruv islohoti bilan birgalikda, investorlarga uzoq muddatli strategiyalarni shakllantirish imkonini beradi.
Uchinchi yo‘nalish – logistika, agrobiznes va sanoat. O‘zbekistonning YAIMga nisbatan savdo hajmi nisbati 2017-yildan 2025-yilgacha deyarli uch baravar oshib, 60 foizga yetdi. Qayta ishlash sanoatining eksport salohiyati 4,7 milliard dollarni tashkil etgan holda, o‘zbek kompaniyalarining faqat 6 foizi eksportni amalga oshirmoqda, bu esa o‘sish uchun katta imkoniyatlarni ko‘rsatadi.
Kestnerning so‘zlariga ko‘ra, asosiy to‘siqlar huquqiy emas, balki ijro sohasiga tegishli. Xususiylashtirish orqali bozorlarni ochish, tartibga soluvchi organlarning samaradorligi va banklarni xususiy sektorga yo‘naltirish – kelgusi islohotlar muvaffaqiyati mezonlaridir. Shuningdek, energetika, telekommunikatsiya va temiryo‘l transporti kabi asosiy tarmoqlarda institutsional mustaqillikni mustahkamlash muhim.
O‘zbekiston bank sektori hali ham asosan davlatga yo‘naltirilgan: kredit resurslari asosan davlat korxonalari va yirik loyihalarni qo‘llab-quvvatlashga sarflanmoqda, kichik va o‘rta korxonalar esa moliyalashtirishdan foydalanishda cheklangan. Kapital bozorini rivojlantirish, venchur moliyalashtirish va bankdan tashqari kreditlash kabi muqobil mexanizmlarni joriy etish ichki investorlar bazasini kengaytirish uchun muhimdir.
Inson kapitali va infratuzilmaviy uzilishlar, ayniqsa Toshkentdan tashqarida, asosiy cheklovlar bo‘lib qolmoqda. Elektr tarmoqlarining ishonchsizligi va transport cheklovlari operatsion xarajatlarni oshiradi va investitsiyaviy jozibadorlikni pasaytiradi.
Markaziy Osiyo 80 milliondan ortiq aholiga ega, salmoqli tabiiy resurslar va qulay geografik joylashuvga ega bozor. Mintaqaviy ta’minot zanjirlarini yaratish va diversifikatsiya qilingan resurslarga chiqishni maqsad qilgan investorlarga transchegaraviy infratuzilma, uyg‘unlashtirilgan normativ-huquqiy baza va qo‘shni davlatlar bozorlaridan foydalanishning oldindan prognoz qilina oladigan imkoniyatlari zarur.
O‘zaro investitsiyalar nafaqat integratsiya drayveri, balki yagona iqtisodiy makonni shakllantirish uchun poydevordir. Mintaqaviy qo‘shilgan qiymat zanjirlarini rivojlantirish, masalan, Qozog‘istonda O‘zbekiston avtomobil komponentlarini yig‘ish yoki O‘zbekiston va Qirg‘iziston resurslaridan foydalangan holda to‘qimachilik klasterlarini yaratish, mintaqaviy eksportning raqobatbardoshligini oshiradi.
Tashqi investorlar Markaziy Osiyo davlatlarining o‘zaro investitsiya kiritishga tayyorligini ko‘rishganda, bu butun mintaqa uchun mamlakat xatari darajasining pasayishiga olib keladi. Mintaqa ichidagi o‘zaro investitsiyalar uning siyosiy barqarorligi va yagona o‘yin qoidalari mavjudligining eng yaxshi ko‘rsatkichidir.
Kestnerning fikricha, Markaziy Osiyo global noaniqlik sharoitida ham tarkibiy islohotlarni xatarlarni taqsimlash mexanizmlari bilan birlashtirgan holda investitsiyalarni jalb qilishi mumkin. Davlat boshqaruvining sifati, tartibga solish muhitining oldindan prognoz qilina olishi va qonun ustuvorligi buning poydevori bo‘lib xizmat qiladi.
IFC uchala mamlakatda investitsiyalar, konsultativ dasturlar va ishbilarmonlik muhitini yaxshilash bo‘yicha tashabbuslar orqali xususiy sektor rivojini qo‘llab-quvvatlamoqda. Hukumatlar, moliya institutlari va xususiy sektor bilan hamkorlik qilib, IFC islohotlarning amaliy natijalarga aylanishiga ko‘maklashmoqda.
Source: www.gazeta.uz