O‘zbekiston, Toshkent – Podrobno.uz. Buxoro viloyatidagi Dengizkul ko‘lidan Amudaryo to‘qay o‘rmonlari orqali Xorazm milliy bog‘i va Orol dengizining sobiq qirg‘og‘idagi Sudochye ko‘liga qadar uch kunlik mediaekspeditsiya suv nafaqat dalalar va shaharlar uchun, balki tabiat uchun ham qanchalik muhimligini ko‘rsatdi.
Ekspeditsiya O‘zbekiston Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi, BMT Taraqqiyot dasturi va Global ekologik jamg‘arma tomonidan amalga oshirilayotgan Aral Sea Wetlands loyihasi doirasida o‘tkazildi. Yo‘nalish Buxoro va Xorazm viloyatlari hamda Qoraqalpog‘istonni qamrab oldi.
Asosiy mavzu suv ekotizimlari, yer degradatsiyasi, muhofaza qilinadigan hududlar va biologik xilma-xillikni saqlash edi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, gap Orol dengizini avvalgi chegaralarida qaytarish haqida emas, balki hali tirik va tiklanishi mumkin bo‘lgan narsalarni – ko‘llar, suv-botqoq yerlar, to‘qaylar, yaylovlar, qushlarning migratsiya yo‘llari va mahalliy ekotizimlarni saqlash haqida ketmoqda.
Professor Malika Ikromova, “Suv resurslaridan kompleks foydalanish” laboratoriyasi rahbari, ta’kidladi: “Bugungi kunda cheklangan suv resurslari uchun ko‘plab tarmoqlar raqobatlashmoqda, shuning uchun ularni adolatli va samarali taqsimlash masalalari tobora dolzarb bo‘lib bormoqda. Suv kodeksi qabul qilingan bo‘lib, unda suv va tabiiy resurslarni barqaror boshqarishga alohida e’tibor qaratilgan.”
Dengizkul ko‘li xalqaro ahamiyatga ega suv-botqoq yerlari Ramsar ro‘yxatiga kiritilgan. Bu yerda o‘nlab turdagi qushlar, jumladan, pelikanlar, oqqushlar, qarqaralar qishlaydi va to‘xtaydi. Mutaxassislarning aytishicha, ayrim davrlarda O‘zbekistonda qishlaydigan suv-botqoq qushlarining 40 foizi aynan shu ko‘lda to‘planadi.
Qizilqum davlat qo‘riqxonasida Amudaryoning to‘qay o‘rmonlari alohida qiziqish uyg‘otdi. Direktor Mirzag‘ali Kilishevning so‘zlariga ko‘ra, to‘qaylar suvga to‘liq bog‘liq: tabiiy toshqinlar va tuproq namlanishi ularning yangilanishiga imkon beradi. Suv kelmay qolsa, yosh daraxtlar o‘ladi, o‘rmon siyraklashadi.
Xorazm milliy tabiat bog‘ida to‘qay resurslari, cho‘l va sho‘rxok landshaftlari, noyob hayvon va o‘simlik turlari saqlanadi. Bog‘da Buxoro bug‘usi, turkman qoraquli, oq qarqara, flamingo va boshqa noyob turlar yashaydi. Bog‘ning pitomnikida to‘rt bug‘u bolasi tug‘ilgan.
Amudaryo lopatonozi – “tirik qazilma” deb ataladigan noyab baliq – yo‘qolib ketish xavfi ostida. Sabablari: gidroelektr stansiyalar qurilishi, sug‘orish uchun suv olish, daryoning ifloslanishi va brakonerlik.
Ekspeditsiya ishtirokchilari suvning nafaqat iqtisodiy, balki ekologik ahamiyatini ham anglashdi. Suv resurslarini boshqarishda ekologik oqimlarni hisobga olish zarurligi ta’kidlandi.
Source: podrobno.uz