O‘zbekiston, Toshkent – AN Podrobno.uz. O‘zbekiston hududida arxeologlar ipak qurti boqishning eng qadimiy dalillarini topdilar. Topilmalar shuni ko‘rsatadiki, mintaqada ipak ishlab chiqarish to‘rt ming yil avval – Buyuk Ipak Yo‘li paydo bo‘lishidan taxminan ikki ming yil oldin boshlangan bo‘lishi mumkin.
Tadqiqot natijalari Science Advances ilmiy jurnalida chop etildi. Xalqaro olimlar guruhi – O‘zbekiston va Xitoy mutaxassislari – O‘zbekiston janubidagi qadimiy Sapalli manzilgohida qazishmalar olib borishdi. Tadqiqotchilar uchta ipak qurti pillasi, ipak mato bo‘laklari va oq tut qoldiqlarini topdilar, ularning yoshi taxminan 3,7–3,9 ming yilni tashkil etadi.
Radiouglerod tahlili va oqsil tarkibini o‘rganish topilgan pillalarning xonakilashtirilgan ipak qurtiga tegishli ekanligini ko‘rsatdi. Bu mahalliy aholi bronza davridayoq ipakchilik mahoratiga ega bo‘lganligini tasdiqlaydi.
Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, ilgari ipak ishlab chiqarish faqat Xitoyda paydo bo‘lgan va boshqa mintaqalarga Ipak Yo‘li orqali taxminan ikki ming yil avval tarqalgan deb hisoblangan. Biroq yangi ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, bunday texnologiyalar Amudaryo havzasida ancha oldin mavjud bo‘lgan. Bundan tashqari, olingan dalillar Markaziy va Sharqiy Osiyo mintaqalari o‘rtasidagi aloqalar va bilim almashinuvi savdo yo‘li shakllanishidan ancha oldin boshlanganligini ko‘rsatadi.
Sapalli manzilgohi sovet arxeologlari tomonidan 1960-yillar oxirida kashf etilgan. So‘nggi yillarda o‘zbek va xitoylik mutaxassislar yodgorlikni qayta tadqiq qilib, bir qator ilgari noma’lum bo‘lgan artefaktlarni topdilar, bu mintaqada hunarmandchilik rivojini qayta baholash imkonini berdi.
Avvalroq prezident Shavkat Mirziyoyev Samarqandda Ipak Yo‘li muzeyini qurish bo‘yicha keng ko‘lamli loyihani ma’qullagan edi. Yangi ob’ekt 9 gektar maydonni egallaydi va nafaqat ko‘rgazma maydoni, balki to‘liq ta’lim klasteriga aylanadi. Bu yerda 6 mingdan ortiq noyob eksponatlar, jumladan, nodir arxeologik topilmalar va amaliy san’at asarlari joylashtirilishi rejalashtirilgan. Muzey negizida bolalar akademiyasi va ilmiy-tadqiqot markazi ham ochiladi.
Source: podrobno.uz