O‘zbekiston hukumati o‘zbek alifbosini yangilash to‘g‘risidagi qonun kuchga kirgach, ommaviy axborot vositalari va rasmiy ish yuritishni yangi yagona alifboga o‘tkazishni rejalashtirmoqda. Bu haqda 10-sentabr kuni bo‘lib o‘tgan Senat majlisida Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat tilini rivojlantirish departamenti rahbari Nodirjon Xolbutayev ma’lum qildi.
Mavzu senator Husan Ermatov tomonidan ko‘tarildi. U O‘zbekiston hanuzgacha amalda ikkita alifbodan — kirill va amaldagi lotin yozuvidan foydalanayotganini ta’kidladi. “Xohlaymizmi-yo‘qmi, gazetalar haligacha kirill yozuvida chiqmoqda va to‘liq lotin yozuviga o‘tish bizga hozircha nasib etmadi. Deylik, lotin alifbosini tanlagan bo‘lsak-da, o‘tishning oxiriga yetkazilmagani sabablaridan biri biz tomonimizdan qat’iyatning yetishmagani bo‘ldi”, — dedi senator. U “islohot”dan so‘ng, aniq muddatlar bo‘lmasa, bir vaqtning o‘zida uchta yozuv variantidan foydalanish xavfi borligidan ogohlantirdi.
“Agar bu yerda ham yetarlicha qat’iyat bo‘lmasa, mening nazarimda, voqelikda bizda bir vaqtning o‘zida uchta alifbo ishlatilishi mumkin”, — dedi Husan Ermatov. U o‘tishning aniq muddatlarini, jumladan OAV uchun ham, oldindan belgilashni taklif qildi. “O‘zi o‘tishning aniq muddati belgilanganmi? Pasportlar, hujjatlar — bu tushunarli, manzil lavhalari va boshqa shu kabi narsalar kabi. Ammo, masalan, ommaviy axborot vositalari qachon yangi alifboga o‘tishi kerak? Bunga ham tayyor bo‘lish kerak”, — dedi senator.
Savolga javob berar ekan, Nodirjon Xolbutayev mamlakat uzoq vaqt davomida ikkita yozuv tizimi orasida “sarson bo‘lganini” tan oldi. “Bugun esa muhtaram prezidentimizning tashabbusi va irodasi tufayli ikkita alifbo bilan bog‘liq vaziyatga chek qo‘yish bo‘sag‘asida turibmiz”, — dedi u. Departament rahbari qonun kuchga kirgach, yagona alifbo masalasini “qat’iy nazoratga” olish rejalashtirilayotganini ma’lum qildi. “Xususan, qonun kuchga kirgandan so‘ng barcha ommaviy axborot vositalari yagona, standartlashtirilgan, tasdiqlangan va takomillashtirilgan alifboda ishlashi talabini qo‘yish rejalashtirilmoqda”, — dedi Xolbutayev. Xuddi shunday yondashuvni davlat organlari va rasmiy hujjat aylanishida ham qo‘llash nazarda tutilgan.
“Shuningdek, boshqa sohalarda ham — davlat organlari bo‘ladimi yoki boshqa rasmiy ish yuritishmi — biz izchillik bilan yagona yangilangan alifboga o‘tish niyatidamiz”, — dedi u. Shu bilan birga, shaxsiy yozishmalarda boshqa yozuv tizimlaridan foydalanishni cheklash rejalashtirilmayapti. “Albatta, shaxsiy yozishmalarda fuqarolar o‘zlari o‘rgangan alifbodan foydalanishlari mumkin bo‘ladi. Lekin rasmiy ish yuritishda va rasmiy ommaviy axborot vositalarida yangi alifboga to‘liq o‘tish vazifasi qo‘yiladi”, — dedi departament rahbari.
Muhokama davomida OAV o‘tishining aniq muddatlari tilga olinmadi. Xolbutayev tegishli chora-tadbirlar Vazirlar Mahkamasining hozirda ishlab chiqilayotgan dasturiga kiritilishi kerakligini ma’lum qildi. U, shuningdek, texnik sharoitlarni yaratish, mutaxassislarni o‘qitish va malakasini oshirish hamda qo‘llanmalar tayyorlashni nazarda tutadi. Avvalroq Gazeta Senat lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosiga o‘zgartirishlarni ma’qullagani haqida yozgan edi. Yangi variant amaldagi 26 ta harf va uchta harflar birikmasi o‘rniga 28 ta harf va bitta apostrofdan iborat bo‘ladi. “Sh”, “Ch”, “Oʻ” va “Gʻ” o‘rniga “Ş”, “Ç”, “Ö” va “Ğ” ishlatish, “Ng”ni esa alohida birlik sifatida alifbo tarkibidan chiqarish taklif etilmoqda. Qonun kuchga kirishi uchun uni prezident imzolashi kerak.
Source: www.gazeta.uz